Miguel Sousa Tavares: Królik i Chopin – portugalska książka dla dzieci

Okładka książki (źródło: strona wydawcy)

Niedawno zakończył się Konkurs Chopinowski, a mi przypomniało się, że nie pisałem jeszcze o książce dla dzieci, której jednym z bohaterów jest właśnie Fryderyk Chopin. Mam na myśli książkę Królik i Chopin, którą napisał portugalski pisarz, dziennikarz i prawnik Miguel Sousa Tavares. Tytuł książki wywoływał uśmiech zdziwienia na twarzy znajomych i pytanie: Co skłoniło cię do zakupienia książki o tak absurdalnym tytule?

Tytułowy królik jest głównym bohaterem, ma na imię Ismael i 52 braci. Spośród licznego potomstwa ojciec wybrał własnie Ismaela na przekazanie mu swojej niezwykłej wiedzy i umiejętności, tak jak odbywało się to w jego rodzinie od wielu pokoleń. Nasz króliczy bohater poznaje więc tajemnice lasu, w którym znajduje się jego rodzinna nora, poznaje świat otaczających go roślin i obserwuje zwierzęta, podziwiając grę niektórych z nich nad dużym jeziorem nieopodal. Ojciec uczył też Ismaela, jak znaleźć jedzenie w różnych porach roku, zwłaszcza w zimowych miesiącach, gdy zwierzętom jest o nie trudniej. Młody królik dowiedział się, dlaczego oliwki są dostępne głównie jesienią, a świeże kwiaty wiosną, które zwierzęta są wrogami dzikich królików i z którymi żyją w zgodzie. – A teraz – powiedział jednego dnia – pokażę ci tych, którzy są naszymi wrogami, i jak należy ich unikać. [...] Ludzie są dziwni, Ismaelu. Nie zawsze wybierają to, co lubią, co sprawia, że są nieszczęśliwi. Na koniec Ismael poznał największy sekret swojej rodziny – umiejętność odczytywania ludzkiego pisma i rozumienia ludzkiej mowy.

Królik i Chopin jest debiutem Tavaresa jeśli chodzi o literaturę dla dzieci. Akcja rozgrywa się w naturalnym środowisku, w idyllicznym otoczeniu, gdzie na skraju dużego lasu znajduje się gospodarstwo. Zwierzęta żyją tutaj w czystej harmonii z naturą. Ale Ismael, poszerzając swoją wiedzę na temat świata, tego otaczającego go, i tego daleko wykraczającego poza linię horyzontu, jest niezwykle ciekawy tego, o czym tylko słyszał lub czytał. Codziennie zwiększając terytorium swoich eksploracji, dociera w końcu do dworu znajdującego się we wspomnianym, nieco opuszczonym gospodarstwie. Zwabia go muzyka, która wydaje mu się niezwykła, intrygująca i wkrótce okazuje się, że królik może jej słuchać godzinami. Okazuje  się, że w domu zamieszkał młody kompozytor, który codziennie wiele godzin poświęca grze na fortepianie. Jest poważnie choray, dlatego zamieszkał w domu na skraju lasu, gdzie świeże powietrze i natura mają mu pomóc w dochodzeniu do zdrowia. Pewnego razu Fryderyk Chopin, bo to on jest tym muzykiem, zauważa swojego słuchacza, który wbrew naukom ojca zapomniał się i dał się złapać. Zauważa go i ze zdumieniem stwierdza, że zwierzak słucha jego muzyki. Wkrótce okazuje się, że Ismael i Chopin nawiązali ze sobą kontakt, wypracowali pewną metodę i potrafią się porozumieć, co początkowo wprawia kompozytora w osłupienie. Nawiązuje się między nimi przyjaźń, która jednak ma swój przykry dla obu finał. Stan zdrowia Chopina pogarsza się i jest on zmuszony wyjechać na leczenie, wie już że prawdopodobnie nie wróci do domu na skraju lasu i do swojego króliczego przyjaciela. Postanawia mu to wynagrodzić i pisze dla niego specjalny, piękny utwór, który jest wyjątkowy – także dlatego, że jest tylko Ismaela. Otrzymuje on jego zapis nutowy i odtąd jest to największy skarb królika.

Miguel Sousa Tavares (źródło zdjęcia tutaj)

W portugalskich recenzjach książki pisano, że jest ona przeznaczona dla dzieci, ale także dla rodziców, do wspólnej lektury. Ma uczyć odpowiedzialności, poznania, odpowiednich nawyków życia oraz jak tego uczyć dzieci. Książka jest też o mądrości, wrażliwości i sztuce odkrywania piękna.

Autor książeczki, Miguel Sousa Tavares, jest urodzonym w 1950 roku w Porto portugalskim pisarzem i dziennikarzem, z wykształcenia prawnikiem (zawód ten wykonywał zresztą w Lizbonie przez ponad 10 lat). W dziennikarstwie telewizyjnym zadebiutował w 1978 roku pełniąc różne funkcje w kilku stacjach i wielu programach telewizyjnych, redagował też czasopisma, niejednokrotnie pełniąc funkcje redaktora naczelnego lub głównego redaktora wydania. Obecnie pracuje w telewizji SIC m.in. komentując w znanym programie Jornal da Noite. Literacki debiut Tavaresa miał miejsce w 1994 roku. Niestety Królik i Chopin jest jedyną jego książką przetłumaczoną na język polski. W Portugalii ukazała się ona w 2010 roku pt. Ismael a Chopin.

Miguel Sousa Tavares, ilustracje Fernanda Fragateiro
z portugalskiego przełożył Gabriel Borowski
Królik i Chopin

Wydawnictwo Rea-SJ 2015

Przy jednej z portugalskich recenzji książki umieszczono link do tego utworu –czyżby to sugerowana kompozycja, którą Chopin napisał dla Isamela? Trzeba przyznać, że piękna.