Aldina Duarte - nie tylko fadista

Aldina Duarte (źródło zdjęcia tutaj)

Aldina Duarte obdarzona jest niesamowitym głosem, który pozwala jej na tworzenie niezapomnianych interpretacji fado. Urodziła się 22 lipca, a więc dzisiaj obchodzi urodziny. Z tej okazji kilka słów o tej utalentowanej pieśniarce. Zresztą Aldina Duarte nie tylko śpiewa. Pojawiła się w filmach, pisze teksty piosenek i  bloga, gra na altówce… Jest też pasjonatem fado, jego badaczem i naukowcem, a jej pasja została odzwierciedlona w około dwustu utworach, których jest autorką lub współautorką. Fado, które wykonuje, jest często prezentowane bez masek, surowe, bez efektów upiększających. Jest proste, prawdziwe i tradycyjne lub głęboko sięgające tradycji. Tworzy różnorakie projekty, w których łączy różne odmiany fado, muzyki tradycyjnej z literaturą portugalską i światową.

Na stałe śpiewa w domu fado w lizbońskiej Lapie – casa de fados Sr. Vinho.

Artystka w wieku 20 lat zaczęła pracować w gazecie, potem dostała angaż w radio, po czym rozpoczęła pracę w Centrum Porażenia Mózgowego. Tam śpiewała w chórze grupy teatralnej działającej w Centrum, i tak rozpoczęła się jej przygoda ze śpiewaniem. 

W Clube de Fado poznała śpiewaków, dzięki którym „weszła” do świata fado. W tym czasie pracowała dla wytwórni EMI współtworząc płyty innych artystów, m.in. śpiewając na nich i pisząc teksty utworów. Pisała także dla siebie, ze skutkiem takim, że w końcu w 2004 r. wydała debiutancki album Apenas o Amor. Większość utworów na płycie to tradycyjne pieśni fado z jej własnymi tekstami. Dwa lata później ukazała się kolejna płyta – Crua (2006), z tradycyjnymi utworami z tekstami João Monge – znanego portugalskiego poety i kompozytora. Na płycie Mulheres Ao Espelho z 2008 r. znalazły się teksty będące antologią poetów działających pod nazwą DIGA 33, a wśród nich utwór Aldiny Princesa Prometida, który możecie obejrzeć i posłuchać poniżej. Kolejna płyta, Contos de Fados, ukazała się w 2011 r. i była inspirowana dziełami literatury światowej. W kwietniu tego roku ukazało się dwupłytowe wydawnictwo Romances. Jak już pisałem wcześniej tutaj, na swojej najnowszej płycie Artystka śpiewa, gra na altówce i na gitarze. Połączenie tradycyjnej muzyki fado z wierszami Maria do Rosário Pedreira dało efekt przepięknych melodii, od których słuchania nie można się oderwać. Dodatkową wartość albumowi dodają zaproszeni goście: Ana Moura, Filipa Cardoso i Camané.

W 2009 r. na DVD ukazał się film dokumentalny Aldina Duarte: Princesa Prometida zrealizowany przez Manuela Mozosa, który miał swoją premierę na Festival Indie Lisboa, a następnie był pokazywany na innych imprezach filmowych i zdobył kilka nagród.

Jako pieśniarka fado pojawiła się już wcześniej w filmie Manuela Mozosa Xavier w 1992 r. oraz w A Religiosa Portuguesa z 2009 r. wyreżyserowanym przez Eugène Greena.

Poniżej kilka występów i teledysków Aldiny Duarte oraz jeden utwór z najnowszej płyty Romances.

Princesa Prometida

Fado com dono

Fado Mea Noite

Deste-me tudo o que tinhas

Gato Escaldado

Dois Ponteiros

25 kwietnia 1974 - Rewolucja Goździków w sztuce ulicznej dzisiejszej Lizbony i wiecznie żywa pieśń Zeci Afonsa "Grândola, Vila Morena"

Źródło zdjęcia tutaj

25 kwietnia obchodzony jest w Portugalii jako rocznica Rewolucji Goździków – w tym roku już 41. W skrócie można powiedzieć, że był to wojskowy zamach stanu, który doprowadził do obalenia w Portugalii dyktatury Marcelo Cayetano (następcy Antónia Salazara). Nazwa, całkiem przyjemna dla ucha, pochodzi stąd, że żołnierzom wtykano w lufy karabinów właśnie goździki, a całe wydarzenie przebiegło niemal bezkrwawo – zginęły cztery osoby (z rąk tajnej policji DGS – Generalna Dyrekcja Bezpieczeństwa, dawna PIDE – Policja Międzynarodowa i Ochrony Państwa, podczas oblężenia jej siedziby). Następstwem tych wydarzeń była też dekolonizacja portugalskich terytoriów w Afryce i Azji oraz rozpoczęcie procesu demokratyzacji systemu politycznego Portugalii, w której od 1945 r. istniała dyktatura wprowadzona przez Antónia Salazara.

Zaczęło się od tego, że 25 kwietnia tuż po północy lizbońska rozgłośnia radiowa Rinasenza nadała zakazaną przez cenzurę pieśń Grândola, Vila Morena Alfonsa Zeki. Możecie jej posłuchać poniżej w kilku wykonaniach, w tym polską wersję w wykonaniu Edyty Geppert.

Zeca Afonso - Grândola, Vila Morena

Zeca Afonso - Grândola, Vila Morena (wersja z tekstem)

Amália Rodrigues - Grândola, Vila Morena

Edyta Geppert - Grândola, Vila Morena (z polskim tekstem)

Sara Tavares - Grândola, Vila Morena

Z okazji ubiegłorocznej, 40. rocznicy Rewolucji powstała polskojęzyczna Oficialna strona obchodów 40-lecia Rewolucji Goździków wWarszawie poświęcona tematyce portugalskiego przewrotu, gdzie w kalendarium dzień po dniu, a potem godzina po godzinie i kwadrans po kwadransie przytoczono historię działań, które doprowadziły do wydarzeń, których 25 kwietnia Portugalczycy obchodzą kolejne rocznice. Warto zajrzeć do zakładki O Rewolucji Goździków, gdzie oprócz kalendarium są też ciekawe fotografie, omówiono również temat rewolucji w komiksie i malarstwie.

Źródło zdjęcia tutaj

Wydarzenia z 25 kwietnia 1974 r. są dziś świętowane jako zwycięstwo nad wieloletnim uciskiem, izolacją kraju i odzyskaniem wolności w wielu znaczeniach tego słowa. Na ulicach każdego roku powstają nowe murale i plakaty upamiętniające opisywane wydarzenia. Poniżej kilka z tych, które powstały w Lizbonie z okazji ubiegłorocznej 40. rocznicy Rewolucji plus dwa znalezione na murze w Leirii.

Leiria

Leiria

Helder Moutinho i Mariza na Siesta Festivalu w Gdańsku

Mariza (źródło zdjęcia tutaj)

Tegoroczny Siesta Festival, który odbędzie się w Gdańsku w dniach 24–26 kwietnia, to kolejna dawka dobrej muzyki, z gwiazdami portugalskiej muzyki fado, która będzie reprezentowana przez dwoje wybitnych wykonawców tego gatunku. Marizy nikomu nie trzeba przedstawiać, a już na pewno nie czytelnikom tego bloga, gdyż jest ona jedną z najbardziej rozpoznawalnych portugalskich artystek na świecie, a i u nas występowała już sporo razy (ostatnie dwa występy odbyły się w 2013 roku). Przypomnijmy tylko, że w ubiegłym roku ukazała się kompilacja Best of, na której znalazły się najważniejsze dla kariery Marizy utwory. Płytę można kupić u nas bez problemu w sklepach internetowych, podobnie zresztą jak wcześniejsze albumy.

Helder Moutinho (źródło zdjęcia tutaj)

Drugi siestowy Artysta z Portugalii to Helder Moutinho. Nie jest u nas tak znany jak Mariza, ale dla fanów fado na pewno nie jest postacią anonimową. Pewnie też nie każdy wie, że jest on bratem już częściej u nas słyszanego księcia fado Camané (a także Pedra Moutinho). Marcin Kydryński na stronie festiwalu, w tekście o Artyście przytacza anegdotę, jak to patrzył na Heldera, a słyszał Camané. Okazuje się, że bracia mają bardzo podobne brzmienie i jeśli ktoś nie wie, kogo akurat słucha, może się pomylić…

Sam Helder Moutinho jest Artystą uznanym, wśród wyróżnień, które zdarzyło mu się zgarnąć jest m.in. Prémio Amália Rodrigues, którą otrzymał za płytę Luz de Lisboa wydaną w 2004 r. Była to jego druga płyta. Wcześniejsza, którą zadebiutował, to Sete Fados e Alguns Cantos z 1999 r. Kolejne płyty to Que Fado É Este Que Trago z 2008 r. i 1987 z 2013 r. Helder Moutinho sam sobie pisze teksty, ale także innym, płytę z jego poezją nagrała m.in. Mísia. Współpracował też z Giselą João, Maríą Berasarte, João Gil, José Peixoto czy Fernandem Júdice.

Na kanale Artysty (oraz prowadzonej przez niego firmy fonograficznej HM Musica) na Youtube.com można posłuchać wzruszających utworów w wykonaniu Heldera, niektóre z nich zamieszczamy poniżej. Helder Moutinho na Siesta Festivalu wystąpi aż dwa razy: 24 i 25 kwietnia o godz. 22.00 w Sali Zielonej Filharmonii Bałtyckiej w Gdańsku.  

Mariza wystąpi w Filharmoni Bałtyckiej w Gdańsku 26 kwietnia o godz. 19.00. Jak czytamy na stronie festiwalu, Artystka w zasadzie nie występuje już na takich kameralnych koncertach, wybiera z propozycji w wielkich salach koncertowych lub plenerach i koncert w małej sali Filharmonii w Gdańsku będzie nie lada gratką dla fanów Marizy i fado. W Internecie pełno teledysków do utworów Marizy, przypomnijmy zatem tylko jeden z nich.

Inni Artyści, których zobaczymy na festiwalu to wszechstronny Paulo Flores z Angolii (24 kwietnia o godz. 20.00 – Filharmonia Bałtycka), zachwycająca Neuza z Wysp Zielonego Przylądka (25 kwietnia o godz. 18.00 i 20.00 – Filharmonia Bałtycka) i emocjonująca Charlotte Dipanda z Kamerunu (26 kwietnia o godz. 22.00 w klubie Parlament w Gdańsku).
Szczegóły dotyczące festiwalu znajdują się na stronie internetowej www.siestafestival.pl, biletów można szukać tutaj, a informacje o poprzednich edycjach festiwalu tutaj.
Poniżej wykonania pozostałych, nieportugalskich Artystów Siesty Festivalu:

Paulo Flores

Neuza

Charlotte Dipanda

Dona Rosa - niewidoma artystka śpiewająca poruszające fado

Dona Rosa (źródło zdjęcia tutaj)

Dona Rosa jest niesamowitą pieśniarką fado. Urodziła się w Porto w 1957 r., a w wieku czterech lat straciła wzrok. Marcin Kydryński w książce Lizbona. Muzyka moich ulic napisał, że jest to artystka wielkiej próby, o czym słuchacz przekonuje się już po pierwszych fragmentach jej utworów. Dalej Kydryński pisze jeszcze „czyste fado, wzorzec saudade”. To prawda, artystka akompaniuje sobie na trójkącie, zwanym fachowo trianglem, a jej wokal jest niezwykle przejmujący...

W zamieszczonym poniżej teledysku, do utworu Asa de Anjo z płyty Sao Luz, możemy zobaczyć, jak pieśniarka nagrywa swoje utwory, w jaki sposób odczytuje tekst dla niewidomych, i jak się porusza po Lizbonie. Na początku spaceruje przy Elevador de Santa Justa, potem jest scena na placu Restauradores, potem przy Elevador da Glória. W kolejnym ujęciu w górę mknie Elevador de Santa Justa, następnie Artystka wychodzi z windy i wtedy możemy podziwiać piękną Lizbonę. Potem jeszcze są sceny przy zamku, znowu na Restauradores, nad brzegiem Tagu i przy Pomniku Odkrywców w Belém. Popatrzcie sami:

Dona Rosa nagrała cztery płyty: Histórias da Rua (2000), Segredos (2003), Alma Livre (2007), Sao Luz (2012).

Występuje z koncertami na całym świecie, w 2012 r. była też w we Wrocławiu na koncercie z cyklu Muzyka Świata w Synagodze pod Białym Bocianem. Jednak za każdym razem wraca do śpiewania na ulicę, gdzie zaczynała swoją muzyczna drogę, i gdzie ponoć czuje się najlepiej - ze swoim trójkatem i puszką na szyi, w której brzęczą wrzucane przez przechodniów monety. Kilka lat temu udało mi się spotkać Artystkę - śpiewała na Rua Augusta, a wokół niej zebrał się spory tłum przypadkowych i nieprzypadkowych fanów jej talentu.
Poniżej jeszcze link do występu Dony Rosy w Amsterdamie, z utworem Canta, Canta Amigo, Canta:

Dulce Pontes wystąpi 14 lutego w Krakowie na koncercie Ennio Morricone

Okładka płyty Dulce Pontes Momentos z 2010 r. (źródło zdjęcia tutaj)

Słynna portugalska pieśniarka wystąpi niedługo w Polsce. Będzie towarzyszyć włoskiemu kompozytorowi podczas jego krakowskiego koncertu, który odbędzie się w ramach jubileuszowej trasy Ennio Morricone pod hasłem "50 lat muzyki".
Nie jest to pierwsze spotkanie Artystów - poniżej zamieszczam link do ich wspólnego występu kilka lat temu w Weronie. Ponadto w 2003 roku ukazał się album Dulce Pontes Focus, który powstał we współpracy z włoskim kompozytorem. Oprócz tego, że Dulce zaśpiewała już istniejące utwory Morricone, na płycie znalazły się kompozycje przygotowane specjalnie na jej płytę. Poniżej zamieszczam też link do ich najbardziej znanego wspólnego utworu Your Love.
Dulce Pontes jest znaną i cenioną portugalską artystką tworzącą i wykonującą muzykę popową i folkową, ale także poważną. Sama określa się jako wykonawczyni nurtu world music. Pewne jest, że jej twórczość miała w latach 90. XX w. ogromne znaczenie dla odrodzenia się w Portugalii fado.
Sama Artystka początkowo chciała być pianistką, potem jednak wygrała lokalny konkurs wokalny i zmieniła zdanie. W 1991 roku reprezentowała Portugalię na Eurowizji wykonując utwór Lusitana Paixão (Luzytańska namiętność) i zajmując ósme miejsce. W kolejnym roku ukazał się jej pierwszy album Lusitana z repertuarem popowo-folkowym. W 1993 r. ukazał się album Lágrimas, z muzyką fado, ale nie tradycyjnym lecz połączonym ze współczesną muzyką z różnych zakątków świata. Znalazły się tam jednak także utwory zaśpiewane jak klasyczne fado - jedynie z akompaniamentem gitary klasycznej i portugalskiej, nagrane razem w studio. Najbardziej znanym utworem z płyty okazała się Pieśń morza, czyli A Canção do Mar (pierwotnie utwór Amálii Rodrigues), z którą Dulce Pontes do dziś kojarzona jest na całym świecie. Pieśń miała wiele wykonań nie tylko w Portugalii, została wykorzystana m.in. w filmie Gregory'ego Hoblita Lęk pierwotny.
Kolejne albumy artystki to koncertowy Brisa do Coração (1994), Caminhos (1996), uznany przez krytyków za najlepszy dotąd album Dulce Primeiro Canto (1999) z elementami jazzu i gościnnym udziałem Marii João, Best Of (2002), wspomniany wyżej Focus (2003) z udziałem Ennio Morricone i O Coração Tem Três Portas (2006). Ostatnim albumem jest wydany w 2010 roku Momentos.
Dulce Pontes współpracowała z wieloma Artystami, do najciekawszych należą Andrea Bocelli, Cesária Évora, Caetano Veloso, Marisa Monte, Carlos Nuñez, The Chieftains czy Greczynka Eleftherią Arvanitaki. W Grecji zresztą, podobnie jak w Hiszpanii, Dulce ma zazwyczaj najwięcej zagranicznych koncertów.

Informacje o koncercie Ennio Morricone z udziałem Dulce Pontes oraz biletach można znaleźć na stronie krakowskiej Areny.

Dulce Pontes & Ennio Morricone - Your Love

Dulce Pontes - A Canção do Mar

Dulce Pontes - Lusitana Paixão (występ na konkursie Eurowizji)

Dulce Pontes & Ennio Morricone - wspólny występ w Weronie

Portugalska muzyka na imprezę sylwestrową

Pojutrze ostatni dzień roku i większość z nas wybierze się na imprezy sylwestrowe, bardzo często połączone z tańcami. Tym, którzy właśnie w ten sposób spędzą ostatnią noc w roku polecam artystów portugalskich wykonujących muzykę taneczną (chociaż to, że nadaje się do tańczenia nie zawsze jest takie oczywiste). Jednocześnie zachęcam do wyszukiwania własnych portugalskich rytmów idealnych na tę noc.
Dobrej zabawy i wszystkiego dobrego na Nowy Rok!

Sara Tavares - I`ve got a song in my heart

Tito Paris - Dança ma mi criola

Lura - Fitiço di funana

Cesaria Evora - Africa Nossa

Rodrigo Leão & Lula Pena - Pasión (tango)

Mafalda Arnauth - Vira da minha rua

Paulo de Carvalho & Anna Maria Jopek - Lisboa às Vezes

Paulo de Carvalho, Anna Maria Jopek, Ivan Lins & Rita Guerra - Se o Mundo É Meuc

No Smoking on Board - Boards and Bikinis

Sara Tavares - Balance

Cesaria Evora - Saiona D'vinte Ano

Ana Moura - Bailinho à Portuguesa

Ana Moura - Clandestino no amor

Camané & Anna Maria Jopek

Zdjęcie pochodzi ze strony Artysty (tutaj)

Kolejny urodzinowy dzień - dziś należy do Camané, który urodził się 47 lat temu w Oeiras. Jest następnym bardzo znanym wykonawcą z Portugalii, zwanym księciem fado. Kilka lat temu do współpracy zaprosili go Anna Maria Jopek i Marcin Kydryński, czego efekt można usłyszeć na płycie polskiej Artystki Sobremesa. Oryginalny utwór Camané Sei de um rio ma polski tytuł Noce nad rzeką. Oprócz płyty Anny Marii Jopek można go też usłyszeć na kompilacji Marcina Kydryńskiego z cyklu Siesta lub uruchamiając plik poniżej. Ponadto w ubiegłym roku Artyści wystąpili razem w Lizbonie w Coliseu, gdzie na swój koncert Camané zaprosił między innymi Annę Marię Jopek.
Następny plik to wykonanie Fado da sina przez Camané i jego zespół w portugalskiej telewizji.

Anna Maria Jopek & Camané - Noce nad rzeką (Sei de um rio)

Camané - Fado da sina

Poniżej okładki płyt Artysty, dostępne na jego stronie internetowej (tutaj):

Carlos do Carmo

Zdjęcie pochodzi ze strony Artysty na Facebooku (tutaj)

O Carlosie do Carmo pisałem już tutaj, dziś jednak jest kolejna okazja, bo Artysta obchodzi dziś urodziny. Urodził się w 1939 roku w Lizbonie, a jego matką była słynna śpiewaczka fado Lucillia do Carmo.

W tym roku Artysta obchodzi 50-lecie działalności artystycznej, odebrał też nagrodę Grammy za całokształt twórczości. Jest jednym z najważniejszych twórców fado w historii tego gatunku, jednocześnie jednym z najbardziej rozpoznawalnych poza granicami Portugalii. 

Jakiś czas temu na Facebooku polecałem DVD  Fado é Amor - i nadal polecam, jednocześnie zachęcam do obejrzenia filmów, które powstały podczas nagrywania albumu. Część z nich zamieszczam poniżej, pozostałe są dostępne na kanale Vevo Artysty (tutaj). Film w całości był emitowany m.in. w telewizji RTP International.
Wśród ciekawostek dotyczących Carlosa do Carmo można wymienić taką, że jego płyta
Un homem no país była pierwszą płytą wydaną w Portugalii na CD, albo że w 1976 r. reprezentował Portugalię na 21. Festiwalu Eurowizji wykonując utwór Flor de verde pinho.  

Z okazji pięćdziesięciu lat na scenie, w tym roku ukazały się reedycje wszystkich albumów Artysty.

Carlos do Carmo z Marizą

Crlos do Carmo z Carminho

Carlos do Carmo z Aną Mourą

Carlos do Carmo na Eurowizji w 1976 r.