Murale i inne malowidła ścienne z Porto nie są tak wspaniałe, jak te w Lizbonie, a przynajmniej ja takich nie spotkałem. Są jednak takie, na które warto zwrócić uwagę - na jedne większą, na inne wystarczy tylko przelotne spojrzenie. Niektóre zdjęcia były robione w lipcu 2012 roku, więc znajdujące się na nich ilustracje mogą już nie istnieć. Pozostałe są z września ubiegłego roku - być może też są już nieaktualne. Na pierwszej fotografii widnieje logo winnicy porto Sandemana i jest to właściwie reklama tej firmy, ale podoba mi się, więc zamieszczam.
Spacerując ulicami Lizbony natknąłem się kiedyś na ciekawy mural - ten na zdjęciu powyżej. Jest to wiersz pt. Ser Poeta, co znaczy mniej więcej być poetą, a autorem jego jest Florbela Espanca, co widać na zdjęciu. Florbela Espanca urodziła się 8 grudnia 1894 r. w Vila Viçosa, a zmarła 8 grudnia 1930 r. w Matosinhos.
Była prekursorką ruchu feministycznego w Portugalii o burzliwym życiu kształtowanym miłością, erotyką i kobiecymi pismami.
Studiowała literaturę, a następnie jako pierwsza kobieta zapisała
się na studia prawnicze na uniwersytecie w Lizbonie. Jej życiowe dramaty przeplatały się z tworzoną i publikowaną przez nią poezją.
Najstarszy znany poemat Florbeli Espanca to A Vida e a Morte (Życie i
śmierć) napisany w 1903 r.
W latach 1915–1917 zebrała, a następnie opublikowała
wszystkie swoje dostyczczasowe wiersze w tomie O livro D’ele (Jego książka) dedykowanym bratu.
Kolejny tom to Livro de Mágoas (Księga Bolesna) – opublikowany w roku, gdy
poetka poroniła ciążę. Kolejne ważne dla niej wydarzenia to rozwód w 1921 r. i
kolejny ślub rok potem. W tym okresie zaczęły się też pojawiać pierwsze objawy
choroby psychicznej. Kolejny rok to następna książka – Livro de Soror Saudade (Książka
siostry saudade) – ale także kolejne poronienie i rozwód. W 1925 roku poetka
jeszcze raz wyszła za mąż. Wtedy też opublikowała kolejny tom As Máscaras do
Destino (Maski przeznaczenia) inspirowany niespodziewaną śmiercią jej brata. Pięć
lat później dwa razy próbowała popełnić samobójstwo, na krótko przed
opublikowaniem ostatniej książki Charneca em Flor (Wrzosowisko w rozkwicie). Niedługo
po tym zdiagnozowano u niej obrzęk płuc, który spowodował śmierć. Florbela
Espanca zmarła w dniu swoich 36 urodzin, 84 lata temu.
Wiersz Ser poeta ukazał się w tomie Charneca em Flor, utwór ten jest powszechnie znany w Portugalii, bo oprócz murali jest też wykorzystywany także w muzyce. Poniżej Ser poeta w wykonaniu Luísa Represas, potem tekst wiersza i jego angielskie tłumaczenie.
Ser Poeta
Ser poeta é ser mais alto, é ser maior
Do que os homens! Morder como quem beija!
É ser mendigo e dar como quem seja
Rei do Reino de Aquém e de Além Dor!
É ter de mil desejos o esplendos
E não saber sequer que se deseja!
É ter cá dentro um astro que flameja,
É ter garras e asas de condor!
É ter fome, é ter sede de Infinito!
Por elmo, as manhãs de oiro e cetim…
É condensar o mundo num só grito!
E é amar-te, assim, perdidamente…
É seres alma e sangue e vida em mim
E dizê-lo cantando a toda a gente!
To be a poet
To be a poet is to be higher, to be greater
Than Men! To bite as if kissing!
To be a beggar and to give away as
The King of the Kingdom of Within and Beyond Pain!
It is having the splendour of a thousand wishes
And not even knowing what you wish for!
It is having inside a flaming star,
It is having claws and wings of a condor!
It is being hungry, being thirsty for Infinity!
For an elm, dawns of gold and satin…
It is condensing the world into a yawp only!
And it is loving you, hopelessly, like this…
It is you being soul, and blood, and life in me
And telling it, singing, to everybody!
Dziś urodziny José Saramago. Portugalski noblista urodził się w 1922 r. w miejscowości Azinhaga. Niedawno pisałem o pisarzu tutaj, a dziś kilka murali z lizbońskich ulic z wizerunkiem José i jego żony Pilar.
José Saramago z żoną Pilar na ścianie budynku niedaleko José Saramago Fundação
José Saramago, którego pełne imię i nazwisko brzmi José
de Sousa Saramago jest bez wątpienia najbardziej u nas znanym portugalskim pisarzem.
Jest też jedynym jak dotąd pisarzem z Portugalli, który został wyróżniony Nagrodą Nobla w dziedzinie literatury. Właśnie mija 16 lat od tego wydarzenia. Urodził się 16
listopada 1922 r. w wiosce Azinhaga położonej w prowincji Ribatejo, jednak gdy
był dzieckiem, jego rodzice przeprowadzili się do Lizbony. Autor pisze o tym w
Małym pamiętniku (2006, polskie wydanie w 2012 r.), wspominając lata spędzone
na wsi, a także późniejsze powroty do miejsca swojego wczesnego dzieciństwa. Pisze
tam także o tym, że "Saramago" stało się jego nazwiskiem przez przypadek. Słowo
to było przydomkiem, pod którym we wsi znany był ojciec przyszłego pisarza,
sprzedawca gazet, i takie nazwisko przez pomyłkę zapisano w dokumentach po
narodzinach José. Ojciec pisarza nazywał się José de Sousa.
Pierwszą powieść, Terra do pecado, przyszły noblista opublikował w wieku
25 lat (jak dotąd nie ukazała się w Polsce). Początkowo działalność pisarska
była tylko jedną z rzeczy, którymi zajmował się młody Saramago. Między
innymi dorabiał jako tłumacz literatury zagranicznej na język portugalski, a także zapisał się do zakazanej
przez Salazara Komunistycznej Partii Portugalii jednocześnie krytykując jej
postulaty i założenia działalności. Całkowicie poświęcić się pisarstwu postanowił
w 1975 roku, wtedy gdy stracił pracę po Rewolucji Goździków, oskarżony o
sprzyjanie ideom marksistowskim.
Prócz powieści pisał też poezję, sztuki teatralne,
opowiadania, przewodnik turystyczny Viagem a Portugal (Podróż do Portugalii),
kroniki, dzienniki oraz książkę dla
dzieci A Maior Flor do Mundo. Na podstawie powieści Baltazar i Blimunda włoski
kompozytor Azio Corghi stworzył operę Blimunda.
Prawie wszystkie powieści José Saramago ukazały się w
Polsce, większość dopiero po przyznaniu pisarzowi Nagrody Nobla. Ostatnia,jak
dotąd, w 2013 r. ukazała się książka Kain, która portugalską premierę miała w
2009 r.
Wiele kontrowersji wzbudziła opublikowana w 1991 r. (w
Polsce w 1992) powieść Ewangelia według Jezusa Chrystusa, uznana przez katolików
i Kościół katolicki za bluźnierczą. W Portugalii doszło do tego, że sekretarz
kulturalny rządzącej partii, Pedro Santana Lopes skreślił nazwisko pisarza z
listy kandydatów do Europejskiej Nagrody Literackiej. W ramach protestu pisarz
wraz z żoną (poślubioną w 1988 r. hiszpańską dziennikarką i tłumaczką Maríą del
Pilar del Río Sánchez) na kanaryjską wyspę Lanzarote, gdzie mieszkał do śmierci
w 2010 r.
Przełomem w „karierze” międzynarodowej pisarza była
opublikowana w 1982 r. (u nas w 1993) powieść Baltazar i Blimunda, nagrodzona
Nagrodą Literacką Miasta Lizbona oraz PEN Clubu. W powieści tej „niesamowite
przygody [pewnej] trójki splatają ze sobą wątek miłosny z historią o uporze człowieka
walczącego o swoją godność i wolność”*.
Jedną z najbardziej poczytnych książek Saramago była też
powieść Wszystkie imiona (1997, polskie wydanie w 2000), w której bohater José
stara się za wszelką cenę odnaleźć pewną kobietę, i choć nie ma w tym żadnego
konkretnego celu, robi wszystko, by poszukiwania zakończyć powodzeniem,
posuwając się do oszustwa, a nawet przestępstwa*.
Z kolei Miasto ślepców (1995, polskie wydanie w 1998 r.)
to powieść o totalitaryzmie, która została sfilmowana w 2008 r. przez Fernanda
Meirellesa. W filmie zagrała fenomenalna Julianne Moore, zdolny Gael García
Bernal i całkiem ciekawy Mark Ruffalo. Inna powieść, Podwojenie, została
sfilmowana w 2013 r. przez Denisa Villeneuve. Film pt. Wróg miał polską premierę
w sierpniu tego roku, a zagrali w nim m.in. Jake Gyllenhaal, Mélanie Laurent i Isabella
Rossellini. W 2010 r. miał premierę film Embargo nakręcony na podstawie
opowiadania Saramago Objecto quase.
Pozostałe powieści pisarza wydane w Polsce:
O malarstwie i kaligrafii (1977, polskie wydanie w 2010
r.)
Rok śmierci Ricarda Reisa (1984, polskie wydanie w 2000
r.)
Kamienna tratwa (1986, polskie wydanie w 2003 r.)
Historia oblężenia Lizbony (1989, polskie wydanie w
2002 r.)
Miasto białych kart (2004, polskie wydanie w 2009 r.)
Podróż słonia (2008,polskie wydanie w 2012 r.).
Od 2007 r. w Lizbonie działa José Saramago Fundação, prywatna
instytucja kultury, o której napiszę innym razem, a którą warto odwiedzić w
każdej chwili przynajmniej za pomocą strony internetowej. Ciekawa jest też strona internetowa A Casa JoséSaramago in Lanzarote.
Budynek, w którym mieści się José Saramago Fundação
Portret pisarza w José Saramago Fundação
W José Saramago Fundação
Karta biblioteczna José Saramago do Biblioteki Narodowej Portugalii (zdjęcie zrobione w José Saramago Fundação)
Portret José Saramago w czytelni Biblioteki José Saramago wInstituto
Politécnico de Leiria (fot. Walentyna Uljanowa)
Calçada do Lavra w Lizbonie to biegnąca w górę uliczka (bądź w dół, jeśli idziemy od strony Rua Instituto Bacteriológico), po której wspina się też winda - opisywana już na tym blogu Ascensor da Lavra (tutaj). Spacerując trasą przejazdu windy natknąłem się najpierw na ludzi, którzy na zlecenie Galeria de Arte Urbana przygotowywali miejsce na nowe murale (jeszcze ich nie widziałem), a idąc dalej - na ciekawe graffiti i inne obiekty wyższej lub niższej sztuki ulicznej. No dobrze, niektóre były ciekawe, inne to zwykłe bohomazy, a większość z nich możecie obejrzeć na fotografiach poniżej. Zdjęcia powstały w czerwcu, co oznacza, że być może na miejscu prezentowanych dzieł powstały już inne...
Na ulicy biegnącej w kierunku wschodnim od Praça do Comércio znajduje się kilka ciekawych murali. Te na pierwszych trzech zdjęciach są podpisane przez Pampero Fundación, o której dokonaniach i działalności można poczytać na jej stronie internetowej.
