Jutrzejszy Dzień Dziecka to doskonała okazja do zaprezentowania portugalskich książek dla dzieci dostępnych na naszym rynku. Może zbyt szumnie piszę, bo nie znam tych książek zbyt dużo. Trzy opisane poniżej zostały wydane przez wydawnictwo Tako, a o czwartej, wydanej przez REA-SJ, pisałem już wcześniej tutaj, a dziś jest idealna okazja do przypomnienia o niej. Liczę na to, że sytuacja będzie się zmieniać na lepsze i będą wydawane kolejne przekłady portugalskich pozycji dla najmłodszych czytelników. Chętnie widziałbym na naszym rynku np. książkę, którą José Saramago napisał kiedyś dla dzieci, a która u nas nie została zdaje się dotąd wydana. A może są inne tytuły które pojawiły się na rynku, a ja o nich nie wiem? Będę wdzięczny za informacje :)
Zamieszczone poniżej okładki i ilustracje pochodzą ze stron wydawców.
Świat w sekundzie
Świat w sekundzie to utrzymana w komiksowej stylistyce
opowieść dla najmłodszych, która pokazuje jak różne rzeczy, mniej lub bardziej
zwyczajne, mogą się wydarzyć w tym samym czasie w różnych miejscach na ziemi. Czytając
i oglądając karty książeczki najmłodsi zwiedzają świat, poznają różnice poszczególnych
jego zakątków, niezwykłe sytuacje w nich występujące. Dowiadują się, że świat
nigdy nie stoi w miejscu, nie zatrzymuje się nawet na sekundę, w czasie której zdarza
się bardzo wiele. Dla przykładu - gdy statek napotyka sztorm na Morzu Bałtyckim, w tym samym czasie winda mknie pomiędzy piętrami wieżowca w Nowym Jorku, a dojrzała pomarańcza spada z drzewa w ogrodzie w Portugalii. Gdy mężczyzna w Tokio zatrzymuje się na chwilę by odpocząć, w innym mieście listonosz dostarcza przesyłkę do adresata. Na końcu książeczki znajduje się mapa świata, na której zaznaczono pojawiające się w opowieści miejsca.
tekst: Isabel Minhós Martins
ilustracje: Bernardo Carvalho
przekład: Jakub Jankowski
Tako 2015
*****
Dzień na plaży
Historia opisana w Dzień na plaży zaczyna się już na
okładce. A właściwie nie opisana, a zilustrowana, bo w
książeczce nie ma
tekstu. Zaczyna się niepozornie, kilka kolorowych plam tworzących początek
historii, która, jak się okazuje wciąga. Bernardo Carvalho bez użycia słów
opowiada historię pewnego turysty, którego wyłaniające się z morza śmieci
odrywają od czynności związanych z plażowaniem, a jej finał zaskakuje nie tylko
dzieci. Książeczka spodobała się pewnemu znajomemu Kubusiowi, który dzięki niej
odkrywał portugalską plażę - zatem jest to pozycja sprawdzona, warta polecenia innym maluchom i ich rodzicom.
historia i ilustracje: Bernardo Carvalho
Tako 2015
*****
Morze
Morze to pozycja dla nieco starszych niż dwa powyższe
tytuły czytelników. Jak czytamy na stronie
wydawcy, jest to „błyskotliwy
leksykon, który bawi się znaczeniami figur i słów związanych z morzem.
Przedstawia ogrom morza w wielu aspektach: faunę i florę, ludzi morza i ich
kulturę. Podaje fakty i liczby, sięga po folklor, poezję i humor”. Dodatkowo
książka jest bardzo ładnie wydana, w dużym (nieco więcej niż A4) formacie, a
jej projekt graficzny doskonale komponuje się z tematem. Doskonała na prezent,
w sumie nie tylko dla dziecka, bo sam też sporo się z niej dowiedziałem.
tekst: Ricardo Henriques
ilustracje: André Letria
przekład: Jakub Jankowski
Tako 2016
*****
Królik i Chopin
Pozycja nie tylko dla dzieci, ale i rodziców, przeznaczona do wspólnej lektury. Ma uczyć odpowiedzialności, poznania, odpowiednich nawyków życia oraz jak tego uczyć dzieci. Książka jest też o mądrości, wrażliwości i sztuce odkrywania piękna.
Biblioteka Miejska w Leirii (Biblioteca Municipal Afonso Lopes Vieira) ma imię Afonsa Lopesa Vieiry,
portugalskiego poety, który w 1878 r. urodził się w tym mieście, a zmarł w
Lizbonie w 1946 r. W Bibliotece miejskiej w Leirii znajduje się oryginalna
biblioteka z lizbońskiego domu poety, przekazana książnicy zgodnie z wolą poety
po jego śmierci.
Biblioteka w Leirii jest największą tego typu placówką w
regionie, z kilkunastoma filiami w mieście i jego okolicach, które wspólnie
utworzyły sieć w wyniku rozwijanego w Portugalii od 1987 r. projektu „Rede
Nacional de Leitura Pública”. Spełnia typowe dla biblioteki miejskiej funkcje, promując
na obszarze swojego działania nie tylko czytelnictwo, ale także szeroko pojętą kulturę
regionu. Placówka współpracuje też z biblioteką uczelni działającej w Leirii – Instituto
Politécnico de Leiria. Najprostszym przykładem współpracy widocznym dla
użytkowników jest możliwość zwracania książek z biblioteki IPL w bibliotece
miejskiej gdy ta druga jest zamknięta i odwrotnie. Ciekawostką są sobotnie
godziny otwarcia Biblioteki Miejskiej – 14.00−20.00 (u nas wtedy biblioteki się
zamyka).
Placówkę zwiedziłem dwa lata temu z koleżanką (autorką zdjęć)
podczas pobytu w Bibliotece im. José Saramago w Instituto Politécnico de Leiria
na stypendium w ramach Erasmus Staff Program (pisałem o tym tutaj). Umożliwiła nam to dyrektorka
biblioteki Politechniki Dulce Correia, za co jej serdecznie dziękuję. Po
Bibliotece Afonso Lopes Vieira oprowadzała nas jej dyrektorka – pani Ângela
Salgueiro Pereira.
Biblioteka w Leirii działa od 30 kwietnia 1955 r., otwarto ją
dziewięć lat po śmierci poety, fundatora – tyle
Portret Afonsa Lopesa Vieiry w jego bibliotece
trwały formalności związane z
przeniesieniem księgozbioru z Lizbony. W specjalnym pomieszczeniu odtworzono
bibliotekę poety tworząc jego muzeum z siedzibą w Bibliotece Miejskiej.
Widoczne na zdjęciach książki, meble, katalog (!) i całe wyposażenie są
oryginalne. W 1982 r. biblioteka wzbogaciła się o zbiory jeszcze jednego poety
z Leirii, który nazywał się Carlos Eugénio. Niestety na razie nic więcej o nim
nie wiem.
W obecnym odnowionym budynku z XVIII w., zlokalizowanym w
zabytkowej części miasta, biblioteka działa od 25 września 1997 r., wcześniej
była zlokalizowana w dwóch pomieszczeniach w budynku ratusza. Budynek był
przebudowywany pod okiem architekta Chartersa Monteiro. Ma pięć kondygnacji (w tym
trzy pod ziemią) i dziedziniec wewnętrzny. Na parterze mieści się
wypożyczalnia, czytelnia dla dorosłych, galeria i archiwum historyczne – sala Fernando
Amaro. Na 1. piętrze mieszczą się zbiory dla dzieci i młodzieży z czytelnią i
kawiarnia. Piętro najwyższe mieści działy wewnętrzne biblioteki. Poziom -1 jest
częścią czytelni dla dorosłych, do której wchodzi się z parteru, natomiast na
poziomie -2 są biblioteczne magazyny. Całość ma powierzchnię 2200 m. Biblioteka jest bardzo ładna, przestronna, tłumnie odwiedzana przez czytelników – ale to nic dziwnego, bo w takich wnętrzach aż chce się pracować, czytać, odpoczywać...
Biblioteka jest czynna od poniedziałku do piątku w godzinach
9.30−20.00, a w soboty od 14.00 do 20.00. Mieści się przy Largo Cândido dos Reis
6.
Carlos do Carmo na Eurowizji (źródło zdjęcia tutaj)
Za parę dni w Sztokholmie finał tegorocznego Konkursu Piosenki Eurowizji, postanowiłem więc napisać o najciekawszych portugalskich wykonaniach
podczas tego festiwalu na przestrzeni lat. O takim zamiarze wspominałem już rok
temu pisząc o ówczesnej reprezentantce (tutaj), ale jak zwykle trochę zeszło, a teraz
jest idealna okazja. W tym roku Portugalia nie bierze udziału w konkursie i
chyba nie ma czego żałować, biorąc pod uwagę dzisiejszy poziom festiwalu i to,
że w jego historii mało jest wysokich miejsc dla tego kraju (co trochę
dziwi, zwłaszcza jeśli chodzi o dawne lata, gdy poziom był inny, a o miejscach decydowały
inne walory niż dzisiaj). Wcześniej Portugalia rezygnowała z konkursu w 2013, 2002
i 1970 r., a w 2000 kraj nie mógł wystawić reprezentanta z powodu
wcześniejszych słabych wyników.
Pierwszy raz Portugalia wzięła udział w konkursie w 1964 r.
i do ubiegłego roku zajmująca się w kraju festiwalem RTP wysyłała swoich
reprezentantów 48 razy. Najwyższy dla Portugalii wynik osiągnęła w 1996 r. Lúcia
Moniz zajmując 6. miejsce. 7. miejsce zajęli Carlos Mendes w 1972 r. i José Cid
w 1980 r., natomiast 8. Dulce Pontes w 1991 r. i Sara Tavares w 1994 r.
(wówczas pierwszy raz w konkursie wzięła udział Polska – reprezentowała nas
Edyta Górniak, która zajęła 2. miejsce śpiewając To nie ja).
W poniższym zestawieniu wybrałem najciekawsze moim zdaniem
eurowizyjne wykonania. Początkowo miałem zamiar zrobić ranking najlepszych, ale przerosło mnie to trochę, więc ocenę, który z poniższych utworów zasługuje na podium pozostawiam Państwu.
Jako pierwszy Portugalię reprezentował António Calvário wykonując
w 1964 r. utwór Oração – przyznajcie, że to niezwykle festiwalowa piękna piosenka
wpadająca w ucho. Był to debiut na 13. miejscu.
Rok później, również zajmując 13. miejsce, wystąpiła Simone
de Oliveira z utworem Sol de interno, który też mi się podoba. Artystka do dziś
występuje na scenie. Na Eurowizji wystąpiła też w 1969 r. z utworem Desfolhada Portuguesa
zajmując 15. miejsce. Poniżej oba utwory.
Kolejną reprezentantką była Madalena Iglésias, która
zaśpiewała Ele e Ela po raz kolejny plasując Portugalię na 13. miejscu.
Interesujący był występ Eduardo Nascimento z 1967 r., który
jednak tylko o jedno oczko podniósł eurowizyjny wynik dla Portugalii zajmując
12. miejsce. Wykonał utwór O vento mudou – łatwo wpadający w ucho.
Carlos Mendes zajął 11. miejsce w 1968 r. śpiewając utwór
Verão. Moim zdaniem nie był lepszy od tych z poprzednich lat, choć zapewne
spełniał wymogi festiwalowego przeboju.
Do pierwszej dziesiątki wprowadziła Portugalię w 1971 r. Tonicha
zajmując 9. miejsce utworem Menina do alto da serra. Jakoś dotąd nie zdarzyło
mi się słuchać utworów tej Artystki, tymczasem eurowizyjny utwór jest całkiem
przyjemny.
Rok później na konkurs pojechał raz drugi Carlos Mendes,
który tym razem zajął 7. miejsce śpiewając A festa da Vida.
Całkiem przyjemnie słucha się utworu Tourada, który w 1973
r. wykonał Fernando Tordo zajmując 10. miejsce.
Paulo de Carvalho zajął w 1974 r. dopiero 14. miejsce, choć bardzo
dobrze wykonał utwór E depois do deus. Owszem, ma w swoim dorobku o wiele
lepsze utwory, ale na tle innych eurowizyjnych wykonań był rewelacyjny, a
wówczas był dopiero na początku swojej artystycznej drogi.
W 1975 r. wystąpił Duarte Mendes z utworem Madrugada, który
też mi się podoba. Festiwalowemu jury podobało się trochę mniej, bo Portugalia
zajęła wówczas 16. miejsce.
Występ Carlosa do Carmo w 1976 r. był rewelacyjny. Wspaniały
utwór Uma flor de verde pinho genialnie wykonany przy akompaniamencie fortepianu
oraz gitar klasycznej i portugalskiej dał tylko 12. miejsce, co jest dla mnie
niezrozumiałe, bo to jedno z najlepszych eurowizyjnych wykonań, jakie
słyszałem. Może jestem nieobiektywny, bo Carlosa do Carmo uwielbiam…
W 1979 r. całkiem przyjemny festiwalowy utwór Sobe, sobe,
balão sobe zaśpiewała Manuela Bravo i zajęła 9. miejsce wracając na chwilę do
pierwszej dziesiątki Portugalii na Eurowizji.
Armando Gama − Esta balada que te dou, 13. miejsce w 1983 r.
Żadna rewelacja to nie jest, ale i tak najlepszy portugalski utwór na Eurowizji
od czasów występu Manueli Bravo.
Zdecydowanie bardziej podobał mi się występ Marii Guinot z
1984 r., która akompaniując sobie na fortepianie wykonała Silêncio e tanta
gente i zajęła 11. miejsce.
Występ zespołu Nevada w 1987 r. z piosenką
Neste barco à vela przyniósł miejsce 18.
Dora wystąpiła na Eurowizji dwa razy. W 1986 r. zajęła 14. miejsce z piosenką Não sejas mau para mim, a w 1988 r. (wtedy w konkursie brała udział Celine Dion) ze zdecydowanie bardziej festiwalową Voltarei już tylko 18. Ta druga podoba mi się zdecydowanie bardziej, zamieszczam jednak obie.
Niczego sobie jest utwór Conquistador zespołu Da Vinci, który w 1989 r. dał Portugalii 16. miejsce.
Utwór z 1990 r., Há sempre alguém, też mi się podobał, tylko wokalistka Nucha zawiodła nieco wokalnie, co przełożyło się na miejsce 20. w 1990 r.
W 1991 r. na festiwalu wystąpiła Dulce Pontes i chyba nikogo nie trzeba przekonywać, że zrobiła to fantastycznie, co dało niestety tylko 8. miejsce − choć biorąc pod uwagę wyniki bezpośrednio z poprzednich lat było bardzo dobre, bo utwór Lusitana paixão przeniósł na chwile Portugalię do pierwszej dziesiątki.
Całkiem znośnie wypadła też w 1993 r. Anabela wykonując utwór A cidade (até ser dia). Zajęła 10. miejsce.
W 1994 r. po raz pierwszy oglądałem festiwal, wtedy przystąpiła do niego Polska i nie wiem czy wcześniej w polskiej telewizji były transmisje. Kibicowałem wtedy, jak pewnie większość Edycie Górniak, a dopiero rok temu odkryłem, że wystąpiła też wtedy w Dublinie Sara Tavares, którą uwielbiam, i mimo iż zupełnie tego nie pamiętam, był to niezaprzeczalnie pierwszy raz, kiedy usłyszałem śpiew tej niezwykłej Artystki. Na festiwalu 16-letnia wówczas Sara zajęła 8. miejsce śpiewając Chamar a música.
W 1995 r. nie tylko Polska miała fatalny wynik w konkursie. Reprezentujący Portugalię Tó Cruz zajął 21. miejsce śpiewając Baunilha e chocolate. Uważam, że tak jak w przypadku piosenki Justyny Steczkowskiej to niezasłużenie niski wynik.
Najwyższe w historii festiwalu miejsce dla Portugalii zajęła w 1996 r. Lúcia Moniz, którą znacie na pewno z filmu To właśnie miłość, w którym grała kelnerkę. Lúcia Moniz nagrała kilka płyt, grała też w filmach i serialach i obecnie bardziej skupia się chyba na karierze filmowej. Utwór O meu coração não tem cor był całkiem przyjemny. Polskę reprezentowała wtedy Kasia Kowalska.
Niezasłużenie niskie 24. miejsce zajęła w 1997 r. Célia Lawson śpiewając Antes do adeu. Pamiętam, że kibicowałem Annie Marii Jopek, ale wykonanie portugalskie też bardzo przypadło mi do ucha.
W 2008 r. wystąpiła Vânia Fernandes z utworem Senhora do mar (negras águas) i zajęła 13. miejsce. Myślę, że pozycja w sam raz odzwierciedla poziom wykonania, czyli mogło być dużo lepiej, ale najgorzej nie było.
Całkiem przyjemny jest też utwór śpiewany przez Flor-de-Lis pt. Todas As Ruas Do Amor. 2009 r., miejsce 15.
W 2012 r. na festiwal pojechała Filipa Sousa z ładną i dobrze zaśpiewaną piosenką Vida minha, jednak nie weszła do finału, zajmując 13. miejsce w półfinale.
Sporo tego się uzbierało, wymieniłem niemal większość, pewnie dlatego, że mam słabość do portugalskiej piosenki. Kilka niewymienionych utworów na przestrzeni lat to piosenki, które w ogóle mi się nie podobały, w większości albo naśladujące jakieś zespoły, np. Abbę, albo prezentujące zbyt trudny folklor, który zwłaszcza w wykonaniu eurowizyjnym nie nadaje się według mnie do słuchania. Nie podobała mi się też ubiegłoroczna piosenka (pisałem o niej tutaj), a w tym roku Portugalia znowu robi przerwę w festiwalu, jak już pisałem wyżej.
Historia opisana w Dzień na plaży zaczyna się już na
okładce. A właściwie nie opisana, a zilustrowana, bo w 
Morze to pozycja dla nieco starszych niż dwa powyższe
tytuły czytelników. Jak czytamy na stronie 
Pozycja nie tylko dla dzieci, ale i rodziców, przeznaczona do wspólnej lektury. Ma uczyć odpowiedzialności, poznania, odpowiednich nawyków życia oraz jak tego uczyć dzieci. Książka jest też o mądrości, wrażliwości i sztuce odkrywania piękna. 
