Mísia – „Para Amália”

Mísia jest Artystką o charakterystycznym i niemal od pierwszego usłyszenia rozpoznawalnym głosie. Na scenie jest od lat, wykonuje głównie fado, choć, jak sama o sobie mówi, jest anarchistką fado. Nie zawsze w jej wykonaniu jest to ten typowy gatunek, o którym myślimy mając na uwadze fado. Jej repertuar wykracza poza fado, zawiera m.in. covery znanych przebojów interpretowanych w konwencji fado, ale także bolera czy tanga. Nie zawsze też Artystka śpiewa po portugalsku – często również po francusku, hiszpańsku czy angielsku.

Pomysł projektu Para Amália zrodził się kilka lat temu, ale bardziej realnie ukształtował się w 2014 r. w Madrycie podczas spektaklu Tribute to Amália Rodrigues, w którym Mísia brała udział. Artystka niejednokrotnie wykonywała już utwory z repertuaru Amálii, więc ta płyta jest poniekąd ukoronowaniem dotychczasowych interpretacji. Jest jednocześnie hołdem złożonym w 15-rocznicę śmierci Amálii Rodrigues, bo dokładnie wtedy album się ukazał.

Na wydawnictwo składają się dwie płyty. Na pierwszej wokalistka śpiewa utwory z towarzyszeniem jedynie fortepianu, na którym gra Fabrizio Romano. Ich kompozytorami są Alain Oulman, Fontes Rocha, Carlos Gonçalves, Ferrer Trindade i Frederico Valério. Artyści nadają nowe brzmienie dobrze znanym nam utworom Amálii, niekoniecznie oczywiste i niekoniecznie w typowym klimacie fado.
Pierwszy utwór z płyty, Tive Um Coração, Predi-O był singlem promującym wydawnictwo. Do utworu powstał też teledysk, który zamieszczam poniżej. Na pierwszej płycie znalazł się duet z portugalskim aktorem Rogério Samora, znanym choćby z filmu Tysiąc i jedna noc Cz. 1, pokazywanego podczas ostatniego festiwalu Nowe Horyzonty. Aktor nie śpiewa lecz raczej recytuje obok wokalu Mísi w utworze Amor Sem Casa.
Drugi krążek to utwory śpiewane z towarzyszeniem gitary portugalskiej, na której gra Luis Guerreiro, i gitary basowej i klasycznej, na której zagrał Daniel Pinto. Wśród kompozytorów, których utwory znalazły się na płycie, są Márian Pacheco, Ricardo Borges de Sousa, Carlos Gonçalves, Arlindo De Carvalho, Alberto Janes, Carlos Cano, Fabrizio Romano i Raul Portela. Są tu aż dwa, moim zdaniem bardzo udane duety. Pierwszy z Marią Bethânia – to ciekawa kompozycja Amália Sempre E Agora ze słowami Amélii Muge (która w ubiegłym roku również przygotowała projekt muzyczny poświęcony Amálii Rodrigues, więcej tutaj). Maria Bethânia jest brazylijską wokalistką popową i siostrą Caetano Veloso. Artystki występowały już razem na scenie, tym razem połączyły siły nagrywając wspólnie utwór fado.
Drugi duet to Maria La Portugesa wykonany wspólnie z hiszpańską wokalistką Martirio, która w twórczości inspiruje się flamenco. Ich wspólny duet to kolejne na portugalskim rynku fado wykonanie popularnego przeboju Amálii Rodrigues, ale jakże udane, w doskonałej interpretacji i z nowym przekazem.

Portret Artystki autorstwa Marioli Landowskiej, który znalał się w książeczce dołączonej do albumu (źródło tutaj)

Na płycie znalazł się m.in. À Janela Do Meu Peito, do którego słowa i muzykę napisał Alberto Janes. Bardzo go lubię w różnych wykonaniach, m.in. Katii Guerreiro, André Baptisty czy oczywiście Amálii, teraz do tej grupy dołączyło wykonanie Mísi. Kolejny wyjątkowy utwór na płycie to Fado Amália, jeden z pierwszych usłyszanych przeze mnie utworów Amálii Rodrigues, z pierwszej jej płyty, jaką sobie kupiłem. Wykonanie Mísi też mi się podoba, pokazuje możliwości wokalne i talent Artystki, podobnie jak tradycyjny portugalski utwór Rosinha Da Serra d'Arga, wykonywany przez obie wokalistki.
Płyta Mísi ukazała się 30 października 2015 r. W Polsce nie można jej jeszcze kupić, ale być może Artystka przywiezie ją na swoje koncerty w Lublinie, które odbędą się 14 i 15 stycznia w tamtejszym Teatrze Starym. Ja płytę przywiozłem sobie z ostatniego wyjazdu do Lizbony i gorąco ją polecam – zarówno fanom Mísi jak i Amálii Rodrigues, ale także wielbicielom fado i portugalskiej muzyki. Ciekawostką jest książeczka dołączona do albumu – wśród kilku zamieszczonych w niej ilustracji znalazł się portret Mísi autorstwa malarki polskiego pochodzenia Marioli Landowskiej (o której pisałem już tutaj).

Mísia Para Amália
Warner 2015 

Zimowo-noworoczna Lizbona i okolice

Niedawno wróciłem z Lizbony, gdzie spędziłem klika ostatnich dni minionego roku i parę dni stycznia. Jakże dobrze było oderwać się od codziennych spraw, monotonii pracy, beznadziejnej polskiej rzeczywistości i dodatkowo, jak się potem okazało, uciec od sporych mrozów. Podczas gdy u nas temperatura dochodziła nocami do -20˚C, w Lizbonie zdarzało mi się widzieć na termometrach +20 stopni w ciągu dnia. Zdarzały się ciepłe słoneczne dni, podczas których niezbędne były okulary przeciwsłoneczne, i podczas których aż chciało się przysiadać i wystawiać twarz ku słońcu, co zresztą ochoczo czyniłem. Przeplatane były dniami deszczowymi, bo ten okres w Portugalii należy zdecydowanie do deszczowych, jednak miało to swój urok. Zwłaszcza wtedy, gdy pomiędzy dosyć mocnymi promieniami słońca co chwilę lało i sprawiało, że Lizbona usiana była tęczami. To były moje pierwsze tęcze w Lizbonie ;-).

Zima w Portugalii, przynajmniej ta, którą teraz widziałem, bardziej przypominała mi naszą wiosnę. Wszędzie zielona trawa, która w końcu odżyła po bezdeszczowych miesiącach, i spomiędzy której przyglądają się ludziom stokrotki, mlecze i różne inne kwitnące rośliny. Zdarzały się przekopane grządki obsadzone świeżymi sadzonkami, działki mijane w drodze do Sintry też wyglądały na wiosenne, gdzieniegdzie zdawało mi się nawet, że widzę dojrzałe pomidory. Na straganach sprzedawano kolorowe owoce i warzywa, w tym truskawki, choć nie wiem czy krajowe, a wszystko przeplatało się z ulicznymi sprzedawcami pieczonych kasztanów, których licznie rozsiane po Lizbonie stoiska stwarzały niesamowity klimat, zwłaszcza wieczorem, gdy miasto spowijał kasztanowy dym mieszający się ze słodkawym zapachem. Magia. Oczywiście nie obyło się bez kilkakrotnego kosztowania tych pyszności.

Avenida da Liberdade

Samolot przyleciał na lizbońskie lotnisko tak, że jeszcze był czas na pierwszy spacer po Lizbonie za dnia. Zazwyczaj zatrzymuję się gdzieś w okolicy Praça Marquês de Pombal, tak było i tym razem; stamtąd kroki same niosą po Avenida da Liberdade ku Praça Dos Restauradores i dalej do Rossio, czyli Praça Dom Pedro IV. I tu pierwszy szok – jak dotąd nikt nie zaproponował haszu, koki ani marihuany, ale jak się okazało – nic straconego. Namolni panowie uwijali się na Rua Augusta; rozszerzyli swoją ofertę o okulary przeciwsłoneczne, prostytutki i świecące bibeloty karnawałowe wymachując przed oczami turystów selfie stickami. I tu kolejny szok: na Rua Augusta tłumy takie, że niemal nie da się przejść. 29 grudnia, a tłoczniej niż latem. Swoją drogą przybyło też sporo Polaków, dużo więcej niż przy moich poprzednich pobytach. Już do samolotu w Monachium wsiadło ich w sumie kilkunastu, w tym starsze małżeństwo zachowujące się skandalicznie; natomiast obok mnie siedziała pani, która zaczęła czytać ostatnią powieść Olgi Tokarczuk (moje zdziwienie spowodował fakt, że ktoś zabrał takich rozmiarów książkę do poczytania w samolocie – samą książkę przeczytałem dawno temu i gorąco polecam!).

Dona Rosa na Rua Augusta

No więc jestem na Rua Augusta, a tu niespodzianka – wśród panującej wrzawy, niezliczonej ilości ozdób świątecznych, naganiających restauratorów i różnej maści grajków i śpiewaków daje się słyszeć znajomy głos. To Dona Rosa, która przysiadła przed jedną z okratowanych witryn sklepowych i śpiewała. Ostatnim razem udało mi się ją słyszeć w tym samym miejscu jakieś pięć lat temu. Pisałem o Artystce tutaj, a przy okazji mogę dodać, że pieśniarka w lutym wybiera się na tournée do Niemiec (gdyby komuś było po drodze).

Z Rua Augusta moje kroki skierowały się na Praça do Comercio, by stamtąd przejść w stronę tzw. starego portu, nad Tag. To moja stała trasa pierwszych lizbońskich spacerów każdego pobytu. Nawet się nad tym nie zastanawiam – nogi same tam prowadzą… Wcześniej na Praça do Comercio rzucał się w oczy ogrom budowanej sceny na koncerty sylwestrowe i noworoczne. Działało też lodowisko, na którym można było pojeździć na łyżwach – nadal zresztą można, przy dobrej pogodzie.

To jeszcze nie koniec pierwszego dnia – mimo iż dla mnie rozpoczął się w Lizbonie dopiero późnym popołudniem. Tak to jest, że z radości od razu chce się zobaczyć wszystkie ulubione miejsca. Oczywiście jest ich tyle, że nie da się tego zrobić.

Tak więc wzdłuż Tagu wędruję na prawo nowym nabrzeżem, które w sumie już nie jest takie nowe, mijam dworzec Cais do Sodre i zmierzam do Mercado da Ribeira, bo żołądek domaga się jedzenia. Pierwszym posiłkiem nie mogło być nic innego jak dorsz, oczywiście popijany Vinho Verde. Potem jeszcze pyszna bica, za której smakiem bardzo się stęskniłem, i można było do woli spacerować po ulubionych zakątkach.

Dalszej kolejności odwiedzanych miejsc już nie pamiętam, bez sensu byłoby zresztą opisywać je w jakiś kronikarski sposób. Wiem tylko, że tego wieczoru zaskoczył mnie jeszcze widok stoisk oferujących pieczone kasztany. Wydawało mi się, że już jest po sezonie i co najwyżej gdzieś się trafią, tymczasem można je było spotkać na każdym kroku, nie tylko w centrum. Dymiące paleniska tworzą magiczny obraz urozmaicany ciekawym zapachem, od którego od razu chce się zjeść porcję tych przysmaków.

Lodowisko na Praça do Comercio

Ciekawy był w Lizbonie ostatni dzień roku. Postanowiliśmy ze znajomymi spędzić go w Oriente. Akurat znowu nie padało, więc spacer wzdłuż Tagu w stronę Mostu Vasco da Gamy był doskonałym pomysłem na zagospodarowanie przedpołudnia. Wody rzeki trochę przybrały, jednak co jakiś czas dawało się zauważyć wystające z wody wózki sklepowe... Zastanawiające… Lubię Oriente, mimo że znacznie odbiega architekturą od starej części Lizbony. Dobrze się tu spaceruje, można się przejechać kolejką naziemną, zjeść coś w okolicznych knajpkach, latem pochlapać się w fontannach lub po prostu usiąść gdzieś w zaciszu i poczytać. Tym razem nie miałem ze sobą książki – cóż było robić, wystawiłem twarz ku słońcu, które po południu świeciło tak samo mocno jak we wrześniu, i cieszyłem się swoim szczęściem.

W Oriente

Wieczorem postanowiliśmy, że zanim powitamy Nowy Rok, pójdziemy coś zjeść. Okazało się to dosyć trudne, bo chyba wszyscy, zarówno turyści, jak i mieszkańcy Lizbony postanowili to samo. Nie było gdzie wcisnąć szpilki, a przed lokalami ustawiały się kolejki. Z kolei małe rodzinne restauracyjki były w większości nieczynne – ich właściciele też postanowili świętować. W końcu dostrzegliśmy wolny stolik w jednej z irlandzkich knajpek – no trudno (zazwyczaj w obcym kraju, do którego przyjeżdżam, jadam lokalne potrawy; chociaż czy Portugalia jest obcym krajem? Dla mnie chyba już nie). Tak czy inaczej sylwestrową kolację razem ze znajomymi rozpoczęliśmy ok. godz. 22.00 w restauracyjnym ogródku!!! Jedzenie na zewnątrz w środku zimy – super rzecz. Było cieplutko. Po kolacji postanowiliśmy pójść na Praça do Comercio, by tam przywitać Nowy Rok. I to był błąd. Muszę tu dodać, że unikam masowych imprez jak ognia, nie lubię tłumów, a sylwestrowe uniesienia nigdy mnie nie interesowały. No ale być w Lizbonie i nie zobaczyć tych fantastycznych sztucznych ogni, które co roku podziwiam na zdjęciach? Dopiero potem do nas dotarło, że można było iść gdziekolwiek indziej, np. na Miradouro São Pedro de Alcantra, gdzie wybraliśmy się później. Na scenie wystąpili Trovante (do północy) i Richie Campbell (po północy) – portugalskie gwiazdy, na które przyszły tłumy. Przyznam się szczerze, że nie znałem wcześniej tych wykonawców, jednak zgromadzeni na placu ludzie śpiewali wraz z wykonawcami wszystkie utwory jak największe hity. Po zespole Trovante, który zakończył występ tuż przed północą, był pokaz sztucznych ogni, podczas którego otwierano szampany (tudzież wina musujące), niektórzy zjadali też swoje winogrona. Po zakończeniu pokazu występ rozpoczął Richie Campbell, portugalska gwiazda fado. My w trakcie jego show postanowiliśmy opuścić plac, bo tłum robił się coraz większy, co robiło się mało przyjemne. Dojście od pomnika do rogu przy Rua do Ouro zajęło prawie pół godziny, kolejne pół to droga tą ulicą do Rossio. A potem było już super. Ludzie cały czas składali sobie życzenia, nawet obcy, także nam, było ciepło i ogólnie panowała wesoła imprezowa atmosfera.

Trovante

Trovante

Rua do Ouro

Rua do Ouro

Następnego dnia na Praça do Comercio był koncert Carminho z gościnnym udziałem Antónia Zambujo, którym towarzyszyła Orchestra Sinfonietta de Lisboa. Było super, ale o tym będzie oddzielny post. Byłem jeszcze na koncercie orkiestry lizbońskiej policji, który odbył się w tym samym miejscu 3 stycznia. Nie było aż tak super jak na Carminho, ale też ciekawie. Motywem przewodnim były utwory filmowe. Orkiestra zagrała m.in. kompozycje z Carmen, West Side Story oraz filmów Disneya. Ten koncert trzeba było oglądać spod parasola – była to dosyć deszczowa i wietrzna niedziela.

Próba - Carminho i António Zambujo

Orchestra Sinfonietta de Lisboa

Koncert Carminho

Deszczowe i wietrzne dni nie przeszkodziły mi w spędzaniu czasu w ciekawy sposób. Owszem, było więcej siedzenia w knajpach niż latem, próbowanie różnych smakołyków i picie Vinha Verde czy porto w dużych ilościach, ale to są rzeczy, które lubię robić w Lizbonie. W Restaurante Portas do Sol nie dało się tym razem siedzieć na tarasie, ale kanapy wewnątrz, z widokiem na palmę przez weneckie lustro, też są wygodne. Choć muszę przyznać, że ten lokal to moim zdaniem jedno z najbardziej zmarnowanych miejsc w Lizbonie i zupełnie niewykorzystany potencjał, jaki temu miejscu stwarza chociażby lokalizacja. Zazwyczaj odwiedzam też Aprazível w Chiado i pytam o zupę z kukurydzy – jeśli akurat traficie na tydzień, w którym będzie podawana, koniecznie zamówcie. Jest przepyszna, tym razem była i ze smakiem zajadaliśmy się nią ze znajomymi. Skoro jesteśmy przy jedzeniu – próbowałem kilku zup rybnych – najlepsza była chyba ta w Restaurante Sol Dourado. Koniecznie trzeba też spróbować zupę alentejano – podają ją w większości restauracji, a w deszczowe dni idealnie rozgrzewa. Próbowałem też kilku różnych dorszy, łososi, miecza i innych ryb, których nazw nie pamiętam. Uwielbiam to w Portugalii – pyszne ryby i owoce morza są na wyciągnięcie ręki.

Chiado

Co jeszcze można robić w Lizbonie w deszczowe dni? Odwiedzać różne muzea, które wiemy że są ciekawe, ale w lecie szkoda na nie czasu. Albo po prostu odwiedzić po raz kolejny te miejsca, które się lubi. Ja na przykład uwielbiam Museu do Fado, w którym co jakiś czas zmieniają się wystawy czasowe, więc zawsze jest coś nowego. Jeszcze przez parę dni można oglądać ekspozycję Álbum de Família – fotografie fadystów autorstwa Aurélio Vasquesa. 

Tym razem poszedłem też do Lisboa Story Centre, w którym znajduje się nowoczesne muzeum prezentujące historię miasta. Też o nim kiedyś napiszę.

Museu do Fado

Restauradores

Świąteczny kiermasz na Avenida da Liberdade

Praça Marquês de Pombal

Praça Marquês de Pombal

Avenida da Liberdade

Sylwestrowy koncert na Avenida da Liberdade

Rua do Ouras

Rua Augusta

Rua do Ouras

Praça do Comercio

Sintra, Quinta da Regaleira

Rua Augusta

Zdjęcia: Krzysztof Rosenberger

Fado na Święta

Świąteczna Lizbona (źródło zdjęcia tutaj)

Święta tuż tuż, pora więc na porcję okolicznościowej muzyki po portugalsku (w większości, niektóre utwory tylko wykonują portugalscy Artyści). Piosenki, do których linki zamieszczam poniżej, to w większości świąteczno-bożonarodzeniowe fado towarzyszące Portugalczykom od dziesiątków lat. Najbardziej podoba mi się chyba Noite de Natal w wykonaniu Argentiny Santos oraz nagrany w 1967 r. przez Amálię Rodrigues utwór Natal dos Simples. Ten sam utwór wykonywał też m.in. José Afonso (autor tekstu), równie przekonująco. Z kolei Noite de Natal niemal tak samo pięknie jak Argentina Santos wykonywał Carlos Ramos. Na uwagę zasługują też Canção do Natal w wykonaniu Fernandy Marii czy Natal de uma Criança, zarówno w wykonaniu Almy Rosy, jak i José Lemosa. Zresztą wszystkie utwory są ciekawe i przede wszystkim bardzo odmienne od znanych nam świątecznych hitów. 

Á propos świątecznych hitów – mniej znaną wersją Last Christmas jest ta w wykonaniu Davida Fonseki, który zresztą nagrał kilka całkiem udanych swoich wersji świątecznych hitów. Z kolei Cuca Roseta rewelacyjnie wykonała portugalską wersję kolędy Cicha Noc, czyli Noite Feliz.

AMÁLIA RODRIGUES – Vi o Menino Jesus

AMÁLIA RODRIGUES – Natal dos Simples

ARGENTINA SANTOS – Noite de Natal

FERNANDA MARIA – Canção do Natal

CARLOS RAMOS – Noite de Natal

CÉSAR MORGADO – Árvore de Natal

FERNANDO FARINHA – É Natal

FERNANDO MACHADO SOARES – Natal

ALFREDO DUARTE JR. – Aí vem o Natal

JOSÉ AFONSO – Natal dos Simples

Alma Rosa – Natal d'uma Criança

José Lemos – Natal de uma Criança

FERNANDO FARINHA – Natal Português

ADÉLIA PEDROSA – É Natal

ADÉLIA PEDROSA – O Meu Menino Jesus

DAVID FONSECA  – Last Christmas

CUCA ROSETA – Noite Feliz

CUCA ROSETA – Christmas is all around