Museu do Fado w Lizbonie - takie muzea lubię!

Jest w Lizbonie takie muzeum, które powinno się odwiedzić nawet jeśli nie jest się fanem tego typu przybytków, albo nawet jeśli zazwyczaj omija się je szerokim łukiem. No chyba że oprócz zwiedzania muzeów ktoś nie lubi ponadto fado. Wtedy wizyta w Muzeum Fado byłaby bez sensu. Zakładając jednak, że miłośnicy Lizbony i Portugalii kochają również fado (tak jak piszący te słowa) – wizyta w tym muzeum jest obowiązkowa, przy czym jest to bardzo przyjemny obowiązek. Pomijając wszystko jest ono wspaniale urządzone i zwiedzanie jego ekspozycji jest po prostu przyjemne.

Otwarto je dla zwiedzających 25 września 1998 r. Jest w całości poświęcone muzyce miasta Lizbony, upowszechnianiu fado identyfikowanego jako symbol Lizbony, mający głębokie korzenie w tradycji i historii kultury kraju. Muzeum ma swój wewnętrzny regulamin, w którym określono jego misję, która sprowadza się do takich wytycznych, jak gromadzenie, przechowywanie, zabezpieczanie, badanie, ale także promocja, dystrybucja, wystawianie, dokumentacja wszelkich działań związanych z gatunkiem Fado oraz Gitarą Portugalską (Guitarra Portuguesa). Działania te realizuje poprzez działalność na różnych polach, m.in. prowadząc przymuzealną szkołę, centrum dokumentacji, audytorium oraz poprzez stałe i czasowe wystawy.

Muzeum gromadzi związane z fado zbiory czasopism, fotografie, plakaty, nuty, instrumenty muzyczne, fonogramy, kostiumy, nagrody, medale, umowy, licencje i inne. Jedną z ważnych zasad działalności muzeum jest połączenie wartości materialnych z niematerialnymi w celu ochrony tego dziedzictwa narodowego, jakim jest fado i gitara portugalska.

W Muzeum regularnie odbywają się seminaria, warsztaty i szkolenia, wystawy czasowe, różne prace badawcze oraz wydarzenia mające na celu promowanie współpracy z innymi instytucjami oraz współpraca z muzykami, autorami tekstów, kompozytorami oraz budowniczymi instrumentów.

Ekspozycja gitar portugalskich (źródło zdjęcia tutaj)

Stała ekspozycja Muzeum Fado jest hołdem dla tego gatunku jak i jego wykonawców i ukazuje jego historię i tradycję od XIX w. Układ ekspozycji został tak zaprojektowany, aby naturalnie wpasował się w odrestaurowane wnętrza budynku, w którym umieszczono muzeum. Prezentuje dorobek gatunku, sylwetki dziesiątek twórców budujących ten dorobek, i ich dokonania. W stałej ekspozycji jest też miejsce na gitarę portugalską - możemy prześledzić jej historię, budowę i obejrzeć zabytkowe egzemplarze. W muzeum jest też prezentowana kolekcja sztuk pięknych. Wśród wiszących na ścianach obrazów uwagę zwraca dzieło José Malhoa z 1910 r. O Fado, a także m.in. O Mais Português dos Quadros a Óleo z 2005 r., którego autorem jest João Vieira. Obrazy te są własnością lizbońskiego Museu da Cidade, które wypożyczyło je Museu do Fado. W ramach tymczasowych ekspozycji do 20 września można oglądać obrazy portugalskiego malarza Júlio Pomar (więcej jego dzieł tutaj). W Muzeum odbywają się też różne koncerty i inne spotkania muzyczne, których kalendarz można podejrzeć tutaj.

José Malhoa O Fado (źródło zdjęcia tutaj)

Tryptyk z 1913 r. O Marinheiro de Constantino Fernandes (źródło zdjęcia tutaj)

Spacerując po Muzeum napotykamy coraz to ciekawsze zakątki. W ramach stałej ekspozycji na monitorach wyświetlane są filmy dotyczące fado. W kolejnym pomieszczeniu, fantastycznym multimedialnym pokoju, dowiemy się wszystkiego o wykonawcach fado od jego początków po czasy nam współczesne, zobaczymy zdjęcia i posłuchamy wybranych utworów danego wykonawcy. W innym pomieszczeniu, poświęconym fado na płytach winylowych, można posłuchać muzyki z czasów, gdy była ona nagrywana tylko na takie nośniki. Na każdym z trzech pięter na głównej ścianie są olbrzymie zdjęcia z artystami wykonującymi fado - od najstarszych interpretatorów gatunku po tych współczesnych - mniej i bardziej znanych. W muzeum są wszyscy, którzy tworzyli lub tworzą historię fado - od śpiewaków, przez mistrzów gitary portugalskiej, kompozytorów, naukowców po właścicieli domów fado.

Zdjęcia wykonawców fado na trzech piętrach muzeum (źródło zdjęcia tutaj)

W Muzeum oprócz ekspozycji są też takie miejsca, jak audytorium na 90 osób, w którym są organizowane konferencje, różnego rodzaju pokazy i spotkania. Jest też pokój prób, w którym muzycy mogą ćwiczyć przed występem lub nagraniami. Dla odwiedzających jest bardzo dobrze zaopatrzony sklep muzealny z płytami z muzyką, książkami, instrumentami muzycznymi i przeróżnym materiałami promocyjnymi (ja kupiłem tam sporo zakładek do książek - na prezenty). No i jest też kawiarnia (czynna od wtorku do niedzieli między 10.00 a 18.00), która wieczorami zmienia się w restaurację z występami fado (w te same dni od 19.00 do 2.00).
Centrum Dokumentacji to m.in. kolekcja książek związanych tematycznie z fado, które można przejrzeć na stronie internetowej, czasopisma, publikacje własne Muzeum, płyty, plakaty, partytury, repertuary i inne dokumenty.
Najlepsze jest to, że w muzeum są organizowane warsztaty, podczas których zawodowcy uczą śpiewać fado. A potem można samemu zaśpiewać w profesjonalnym studio. Na stronie Muzeum czytamy zachęcające: "Poznaj historię, posłuchaj artystów na żywo i zaśpiewaj". Trwa to godzinę, kosztuje tylko 22 €, a w cenę jest wliczony wstęp do Muzeum. Opcja z obiadem w muzealnej restauracji jest droższa (52 €).
W 2011 r. fado zostało wpisane na Listę Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO jako niematerialne dziedzictwo ludzkości. Od tego momentu liczba odwiedzających Muzeum znacznie się zwiększyła - z 33 tys. osób w 2010 r. do 55 tys. w 2011 r. W kolejnych latach liczba ta jeszcze wzrosła i ostatnie liczby mówią o 88 tys. rocznie.

Informacje praktyczne:
Zwiedzanie z przewodnikiem kosztuje 3 € od osoby, odbywa się w grupach zorganizowanych, trwa ok. półtorej godziny i może być prowadzone w językach portugalskim, hiszpańskim, angielskim lub francuskim. 
Zwiedzanie indywidualne to koszt 5 €. 
Zniżki przysługują grupom zorganizowanym, ale także osobom,które nie ukończyły 30. roku życia, ukończyły 65 lat, rodzinom i posiadaczom Lisboa Card.
Są dostępne audioprzewodniki w językach portugalskim, angielskim,hiszpańskim i francuskim.
Muzeum jest otwarte codziennie oprócz poniedziałków w godz. 10.00-18.00 (ostatnie wejście o godz. 17.30). 1 stycznia, 1 maja i 25 grudnia Muzeum jest nieczynne.
Centrum Dokumentacji zaprasza od poniedziałku do piątku od 14.30 do 18.00 (po wcześniejszym zgłoszeniu się).
Muzealna szkoła działa od poniedziałku do piątku od godz. 14.00 do 20.00.
Adres: Alfama, Largo do Chafariz de Dentro 

W Muzeum (źródło zdjęcia tutaj)

Multimedialne źródło wiedzy o twórcach fado (źródło zdjęcia tutaj)

Fragment stałej ekspozycji (źródło zdjęcia tutaj)

Fragment stałej ekspozycji (źródło zdjęcia tutaj)

W kwietniu w Museu do Fado wystąpiła fadista z Porto Helena Sarmento (źródło zdjęcia tutaj)

Film zamieszczony poniżej został stworzony z okazji zgłoszenia kandydatury fado do Listy Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO, na którą gatunek wpisano w 2011 r. jako niematerialne dziedzictwo ludzkości.

Serviços de Documentação do IPL - wizyta w sieci bibliotek Instituto Politécnico de Leiria

Biblioteka José Saramago

Na zakończenie Tygodnia Bibliotek jeszcze jedna portugalska książnica. Zdecydowanie chciałbym w niej pracować, najbardziej ze wszystkich bibliotek, jakie do tej pory udało mi się odwiedzić. Wybrałem się tam, razem z koleżanką, we wrześniu ubiegłego roku w ramach Erasmus Staff Program.

Oficjalna nazwa sieci bibliotek brzmi Serviços de Documentação do IPL. Biblioteką główną uczelni, która nazywa się Instituto Politécnico de Leiria (IPL), jest ta, która znajduje się w kampusie 2. Ma ona imię José Saramago, który w 2003 r. odwiedził placówkę podczas otwarcia nowego gmachu i nadania jej imienia pisarza. Uczelnia ma pięć kampusów, w czterech z nich znajdują się biblioteki, które udało nam się odwiedzić. Poza biblioteką główną, tą imienia José Saramago, są jeszcze książnice w kampusie 1. w Leirii, w kampusie 3. w Caldas da Rainha oraz w kampusie 4. w Peniche.

Portret José Saramago w bibliotece
 jego imienia autorstwa XX
(fot. Walentyna Uljanowa) 

Biblioteka José Saramago wchodzi w skład kampusu 2, w którym studenci kształcą się na typowo politechnicznych kierunkach studiów, są tam też kierunki związane z pomocą medyczną. Mieści się ona w nowym, wspaniale zaprojektowanym i niezwykle funkcjonalnym budynku, który oddano do użytku 17 marca 2003 r. (to 12 lat, a budynek nadal wygląda jak nowy!). Ma całkowitą powierzchnię 3483 metrów kwadratowych, która zajmuje cztery poziomy. Już pierwsze wrażenie po wejściu do gmachu jest niesamowite, bo za umieszczoną naprzeciwko wejścia portiernią połączoną iz informacją i wypożyczalnią (w której dyżurują wszyscy bibliotekarze zatrudnieni w bibliotece) znajduje się przestronny hol poprowadzony na wysokość wszystkich kondygnacji, w którym z ziemi wyrastają prawdziwe palmy. Co prawda nie rosły zbyt dobrze, ale miejmy nadzieję, że jeszcze wszystko przed nimi. To ciekawe miejsce, gdzie oprócz palm znajdują się też kanapy, zostało wykorzystane na galerię biblioteczną, w której we wrześniu była wystawa fotografii A Batalha Luísa Azevedo. Odbywają się tam też inne eventy, np. joga, promocje książek, projekcje filmów, spotkania autorskie itp. Organizacją wydarzeń promocyjnych we wszystkich czterech bibliotekach zajmuje się jedna osoba – przesympatyczna Elisa Bento. Przychodząc pierwszy raz, zaanonsowaliśmy się u osoby dyżurującej w informacji, później okazało się, że był to Francisco, i zostaliśmy skierowani na kanapy w celu oczekiwania na dyrekcję. Mogliśmy przez chwilę obejrzeć wystawę i podziwiać niezwykłą salę, w której została umieszczona. Potem przyszła pani dyrektor, Dulce Coreira – niesamowita kobieta, która zarządza biblioteką oraz jej oddziałami w kampusach bez świty w postaci sekretariatu. Zna się na rzeczy, jest bibliotekarzem z wykształcenia (studiowała na uniwersytecie w Coimbrze), była też zresztą wykładowcą akademickim na kierunku związanym z bibliotekoznawstwem. Razem z nią 

przyszła Liliana Gonçalves, która zastępuje w bibliotece dyrektora. Poza tym jest niezwykle kreatywną kobietą, która zajmuje się m.in. storytellingiem, fotografią, jogą... Napisała książkę Todos Diferentes, Todos Animais, której egzemplarz mam z dedykacją. Liliana została naszym opiekunem na czas wizyty w bibliotece.

W Bibliotece José Saramago studenci i inni czytelnicy znajdują wszelkie udogodnienia. Jednocześnie z zasobów biblioteki może korzystać 570 osób, znajduje się tam 16 pomieszczeń do nauki indywidualnej, 62 komputery w czytelni komputerowej oraz miejsca na laptopy w każdej innej czytelni. W bibliotece jest też sala audiowizualna i projektorowa.

Pracownicy z kolei mają bardzo funkcjonalnie urządzone biura, w których aż chce się pracować. W jednym z nich dostaliśmy swoje biurka i komputery, przy których jednak nie spędziliśmy zbyt dużo czasu – było sporo oglądania, wyjazdów do bibliotek w pozostałych kampusach i rozmów z pracownikami. Oprócz osób zatrudnionych na stałe, w Bibliotece José Saramago pracują, w ramach terapii, wychowankowie pobliskiego zakładu karnego dla nieletnich, którzy w bibliotece odbywają część programu resocjalizacji. Wykonują proste czynności, jak np. klejenie i naprawa książek, przygotowywanie potrzebnych materiałów promocyjnych czy różne prace porządkowe.

W bibliotekach IPL jest stosowany system biblioteczny Aleph, kilka lat temu wdrożono też w życie Primo, bez żadnych problemów, w przeciwieństwie do niektórych bibliotek w Polsce, które nie potrafią tego zrobić przez trzy lata. W Repozytorium IPL, tworzonym w bibliotece, są zamieszczane monografie, artykuły naukowe (preprinty i postprinty), dokumenty robocze, raporty techniczne, referaty z konferencji i kongresów, raporty z projektów badawczych, biuletyny uczelniane, tezy i rozprawy. Można je przeglądać pod adresem www.iconline.ipleiria.pt. Ponadto, jak w każdej bibliotece uczelnianej dostępne są bazy danych, e-czasopisma i e-książki. Od kilku lat w bibliotece w Leirii zbiory elektroniczne przeważają w zakupach nowości. Podyktowane jest to względami przestrzennymi, bowiem biblioteka została zaprojektowana już z myślą o tym, że zbiory papierowe będą przybywać w bibliotece w ograniczonym stopniu. Drugim, tak samo ważnym powodem jest dobro studentów i jak największy dostęp dla nich do zbiorów bibliotecznych. Obecnie jest tam ponad 36 tys. papierowych dokumentów. 

Przechadzając się po bibliotece zobaczymy wydzieloną czytelnię czasopism, oddzielne miejsce dla prasy bieżącej i czasopism nienaukowych i właściwie jedną wielką czytelnię, w której poszczególne części płynnie przechodzą w kolejne działy i specjalizacje. Ma ona kilka kondygnacji. Nie ma dyżurów bibliotekarzy w czytelniach, jest monitoring, a korzystanie z biblioteki jest tak łatwe, że użytkownicy poruszają się po niej płynnie bez żadnych problemów. W razie jakichkolwiek pytań informacją służy osoba dyżurująca na parterze. W zwykłe dni biblioteka jest otwarta od 9.00 do 23.30 i tętni życiem do nocy. W soboty jest otwarta do 13.00 ale współpracuje z biblioteką miejską w zakresie zwrotu wypożyczeń – można ich dokonać w obu bibliotekach. Przez cały tydzień natomiast można oddawać zbiory z którejkolwiek biblioteki kampusu w każdej z nich. Tak dla ułatwienia życia studentom :)

Czytelnia

Wizualnie biblioteka jest piękna. Na ścianach wiszą prace studentów lub innych artystów, którzy podarowali książnicy swoje obrazy. Zdjęcia części z nich zamieszczam poniżej, niestety nie znam ich nazwisk… Podłogi są wyłożone pięknym lśniącym czarnym lub drewnopodobnym marmurem, nigdzie nie ma wykładzin, tak popularnych w bibliotekach, które znam. Wszystko jest idealnie dopasowane kolorystycznie – projektant odpowiedzialny za design spisał się na piątkę. Z plusem. Zresztą – widać to na zdjęciach – sami oceńcie.

Miejsce do czytania prasy bieżącej i czasopism nienaukowych

Czytelnia, dział ze zbiorami dotyczącymi Unii Europejskiej i nauk z nią związanych
(fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia (fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia (fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia 

Czytelnia czasopism naukowych

Czytelnia czasopism naukowych

"Galeria" na schodach, w ramkach są ogłoszenia o różnych wydarzeniach, które mają miejsce w bibliotece (dobry pomysł do zastosowania zamiast taśm klejących)

Miejsce do czytania prasy bieżącej i czasopism nienaukowych

Jeden z obrazów wiszących na ścianie biblioteki

Jeden z obrazów wiszących na ścianie biblioteki

Dedykacja od Liliany Gonçalves dla mnie w książce jej autorstwa

Jedna z imprez w holu biblioteki (źródło zdjęcia tutaj)

Źródło zdjęcia tutaj

W bibliotekach w pozostałych kampusach też jest ładnie i nowocześnie. Te w kampusach 3. i 4. znajdują się w odremontowanych lub całkiem nowych lokalach. Biblioteka w kampusie 1., najstarsza ze wszystkich – bo znajdująca się w najstarszej części uczelni, od października ubiegłego roku przechodziła generalny remont, włącznie z poszerzeniem pomieszczeń. Bardzo mnie ciekawi, jak tam jest teraz. Przed remontem było ciasno. 

W kampusie 1., znajdującym się także w Leirii, studenci uczą się na kierunkach związanych z edukacją i naukami socjalnymi i tego rodzaju księgozbiór można znaleźć w bibliotece. Jest tam też dział z literaturą dziecięcą, który został przejęty po likwidowanej bibliotece szkolnej – dzieci zresztą są częstymi bywalcami biblioteki. Wśród książek można znaleźć pozycje, które ilustrowała Danuta Wojciechowska, ilustratorka polskiego pochodzenia żyjąca w Portugalii. W jednej z szaf, niezbyt wyeksponowane z powodu braku miejsca, znajdują się cenniejsze zbiory, np. pierwsze portugalskie wydanie Czerwonego Kapturka lub pierwsze wydanie dzieł pochodzącego z Leirii Alfonso Lopesa Vieiry. W oddzielnym, niewielkim budynku chińskim mieści się czytelnia, z której korzystają studenci z Makao kształcący się w kampusie dzięki umowie podpisanej między IPL a uczelnią z Chin. Na uczelni bywają też studenci z Polski, stąd w bibliotece słownik polsko-portugalski i portugalsko-polski. Pracuje tu też dwoje wykładowców pochodzenia polskiego – małżeństwo o nazwisku Kowalski – wykładają przedmioty związane z filmoznawstwem.

Biblioteka w kampusie 1. (fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia chińska w kampusie 1. (fot. Walentyna Uljanowa)

Najcenniejsze zbiory bibliotekiw kampusie 1. (fot. Walentyna Uljanowa)

Luzjady Luísa Vaz de Camões - jedno z unikatowych wydań w zbiorze biblioteki (fot. Walentyna Uljanowa)

Pierwsze kolorowe wydanie Czerwonego Kapturka w Portugalii (fot. Walentyna Uljanowa)

Jedno z pierwszych wydań dzieła Afonsa Lopes Vieiry (fot. Walentyna Uljanowa)

Książka z ilustracjami Danuty Wojciechowskiej (źródło zdjęcia tutaj)

W kampusie 3., znajdującym się w miasteczku Caldas da Rainha, wykładane są kierunki związane ze sztuką i taki charakter mają zbiory w bibliotece. Jej budynek to dawny szpital, wyremontowany kilka lat temu z pomocą środków unijnych i przeznaczony na książnicę. Mieszczą się w nim dwie czytelnie, sala komputerowa, sala audiowizualna, wystawowa i do nauki indywidualnej. Książnica ma w zbiorach 13,5 tys. książek. Biblioteka, jak i cały kampus, położone są poza centrum miasta, w uroczym lesie i w pobliżu jeziora.

Główne wejście do biblioteki w Caldas da Rainha (fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia (fot. Walentyna Uljanowa)

Czytelnia (fot. Walentyna Uljanowa)

Źródło zdjęcia tutaj

Kampus 4, w Peniche – uroczym turystycznym miasteczku położonym na niewielkim cyplu nad oceanem, kształci studentów na kierunkach związanych z technologią morską, przemysłem spożywczym itp. Biblioteka została umiejscowiona w nowym budynku kampusu, a jej okna wychodzą na… ocean. Niesamowite miejsce pracy, ale także do studiowania. Jest to najmniejsza i najmłodsza z bibliotek IPL, znajduje się tu tylko 3,5 tys. książek, dwie czytelnie, sala komputerowa i pokoje do nauki indywidualnej. Oprócz biblioteki zwiedziliśmy też laboratoria szkolne, sale ćwiczeniowe, a także pomieszczenia, w których hodowane są (także tworzone nowe gatunki) różnych zwierząt wodnych wykorzystywanych w przemyśle spożywczym lub farmakologicznym. Prowadzone są też badania nad algami i ich zastosowaniem w różnych dziedzinach, m.in. w leczeniu chorób nowotworowych. Także tutaj stworzono lody o smaku alg, których można skosztować w Figueira da Foz (jedna z tamtejszych firm wykupiła licencję na ich wytwarzanie).

Okna na parterze to czytelnia w bibliotece, na 1. piętrze znajduje się pracownia komputerowa. Widok z tych okien na następnym zdjęciu (fot. Walentyna Uljanowa)

Ocean Atlantycki - widok z okna biblioteki w Peniche

Obraz podarowany kierowniczce biblioteki przez artystkę, która wystawiała swoje prace na terenie książnicy (fot. Walentyna Uljanowa)

Źródło zdjęcia tutaj

Serviços de Documentação do IPLeiria ma własny kanał na Youtube.com, gdzie można oglądać filmy promocyjne - jeden z nich poniżej, w którym można zobaczyć wszystkie cztery biblioteki. W lokalnym radio prowadzone są co jakiś czas audycje biblioteczne, realizowane przez pracowników Biblioteki Jose Saramago. Ponadto promocja biblioteczna obejmuje też obecność na różnego rodzaju kanałach i portalach społecznościowych, blogi itp. 

Strona internetowa: www.ipleiria.pt/sdoc

Strona na Facebooku tutaj

Biblioteca Nacional de Portugal w Lizbonie - z wizytą w portugalskiej Bibliotece Narodowej

Główna czytelnia

Mamy Tydzień Bibliotek, postanowiłem więc napisać o Bibliotece Narodowej Portugalii. Zbieram się do tego mniej więcej od czerwca ubiegłego roku, a teraz jest jak najbardziej stosowna okazja. A było to tak...

Gdy okazało się, że Biblioteka Narodowa Portugalii po raz kolejny nie jest dla moich przełożonych wystarczająco atrakcyjnym miejscem na wyjazd w ramach Erasmus Staff Program, było mi trochę przykro, bo jakoś zależało mi na zobaczeniu tego miejsca. Znajomi poradzili mi, że skoro i tak lecę do Lizbony, nie zaszkodzi napisać e-maila z prośbą o prywatne zwiedzanie. Na pewno miało znaczenie to, że pracuję w bibliotece, bo bardzo szybko dostałem miłą odpowiedź, w której znalazłem informacje gdzie, na kogo i o której godzinie mam czekać. Gdy zjawiłem się w gmachu biblioteki, powitała mnie przesympatyczna pracownica tej instytucji, pani Isabel, po czym udaliśmy się na spacer po budynku. Właściwie większość miejsc, które mi pokazano mógłbym zobaczyć wchodząc tam jako czytelnik, ale nie byłoby to takie przeżycie, jakiego udało mi się doświadczyć. Dowiedziałem się paru ciekawych rzeczy o portugalskim systemie, w jakim działa Biblioteka Narodowa, jednocześnie pani Isabel podpytywała mnie, jak to jest u nas w różnych kwestiach.

W holu Biblioteki

Historia narodowej książnicy Portugalii sięga roku 1796. Wtedy to, na mocy królewskiego przywileju z 29 lutego, powołano instytucję o nazwie Real Biblioteca Pública da Corte. Utworzono ją na miejsce działającej od 1768 r. Livraria da Real Mesa Censória (Biblioteka Królewskiej Rady Cenzury). W 1805 r. biblioteka otrzymała przywilej otrzymywania wszystkich dokumentów drukowanych na terenie Portugalii. Pierwsza siedziba mieściła się w zachodniej wieży budynku przy Terreiro do Paço (Praça do Comércio). W 1834 r. placówka otrzymała nazwę Biblioteka Narodowa Portugalii (Biblioteca Nacional de Portugal). Wydarzenia z tego roku, które doprowadziły do likwidacji zakonów, miały znaczący wpływ na rozwój placówki, bowiem przypadło jej w udziale wiele zbiorów przechowywanych dotąd w bibliotekach klasztornych. Zwiększyło to znacząco rozmiar zbiorów i spowodowało przeniesienie placówki do klasztoru św. Franciszka (Convento de São Francisco da Cidade) – budynku, w którym dziś mieści się m.in. Museu do Chiado. W tym miejscu biblioteka funkcjonowała przez kolejne 150 lat. Dopiero w 1956 r. rozpoczęto budowę obiektu zaprojektowanego specjalnie dla Biblioteki Narodowej przez wybitnego architekta Porfírio Pardal Monteiro (jego inne projekty to m.in. znany wszystkim budynek hotelu Ritz przy placu Marques de Pombal, budynki Uniwersytetu Lizbońskiego czy dworzec Cais do Sodré), który jednak nie doczekał zakończenia realizacji swego działa (zmarł w 1957 r.). Budynek powstał przy ul. Campo Grande 83, w dzielnicy o tej samej nazwie, w sąsiedztwie budynków Uniwersytetu Lizbońskiego. Został oddany do użytku w 1969 r. i do dziś mieści się w nim siedziba narodowej książnicy. Na początku tego stulecia okazało się po raz kolejny, że ogrom zbiorów, ponad 3 mln, przestaje się mieścić w dotychczasowych magazynach i podjęto decyzję o wybudowaniu dodatkowego skrzydła. Powstał kilkunastopiętrowy gmach, który w ubiegłym roku nie był jeszcze w całości oddany do użytku. Ma on pomieścić rozwijający się księgozbiór przez kolejne kilkadziesiąt lat. 

Nowe skrzydło Biblioteki

Jak w przypadku każdej biblioteki narodowej, lizbońska książnica narodowa ma za zadanie prowadzenie wszelkich działań związanych z promowaniem, upowszechnianiem, udostępnianiem, a wcześniej także gromadzeniem literackiego dziedzictwa narodowego. Jest to największa biblioteka w Portugalii, ogarniająca zasięgiem dziedzictwo niemal dziesięciu wieków historii i kultury portugalskiego społeczeństwa poprzez wszystkie rodzaje zbiorów bibliotecznych w celu zabezpieczenia przeszłości i przyszłości oraz jej badania dla następnych pokoleń. Placówka jest prestiżową instytucją na kulturalnej scenie Portugalii, działającą w sposób nowoczesny i przystępny dla czytelników, których zaspokajanie potrzeb naukowo-kulturalnych jest podstawą jej działalności.

Zbiory biblioteki są ogromne i przede wszystkim bardzo cenne. W skrócie można powiedzieć, że są tam kolekcje zbiorów obejmujących dokumentację z każdej epoki, każdego typu i na każdy temat. Duże znaczenie w rozwijaniu kolekcji mają darowizny przekazywane bibliotece, a także przejmowane z innych powodów, z których największe znaczenie mają dokumenty portugalskie i na nie kładzie się największy nacisk. Z większości zbiorów dostępnych w bibliotece może skorzystać każdy Portugalczyk bez ograniczeń, a także każdy obcokrajowiec, który ukończył 18 lat. Można z nich korzystać bezpośrednio w bibliotece, ale także w systemie wypożyczeń międzybibliotecznych lub w przypadku prac, które zostały zdigitalizowane – online za pośrednictwem Krajowej Biblioteki Cyfrowej.

Biblioteca Nacional Digital to inicjatywa właśnie Biblioteki Narodowej Portugalii, tworzona od początku XXI w. w odpowiedzi na tendencje europejskie do digitalizacji zbiorów bibliotecznych. Kolekcja cyfrowa jest stale rozwijana, w ścisłej współpracy z instytucjami europejskimi i przy udziale innych portugalskich placówek bibliotecznych.

Kolejną ważną inicjatywą placówki jest katalog PORBASE – Online Union Catalogue of the Portuguese Libraries, który integruje dane bibliograficzne z BNP oraz 170 innych instytucji portugalskich. Jest prawdziwą skarbnicą wiedzy na temat piśmiennictwa portugalskiego, z której można korzystać online.

Oczywistą działalnością każdej biblioteki narodowej jest tworzenie narodowej bibliografii, tak też jest w przypadku portugalskiej instytucji, która tworzy bibliografię w oparciu o egzemplarz obowiązkowy, przekazywany od 1935 r.

Zainteresowanych literaturą portugalską zapraszam do sklepu online, w którym można nabyć przeróżne tytuły książek, dostępnych także w księgarni bibliotecznej w budynku przy ul. Campo Grande 83. Livraria online tutaj.

Portugalska Biblioteka Narodowa w Lizbonie jest instytucją państwową działającą na mocy odpowiedniej ustawy i podległą ministerstwu kultury. Jej dyrektorem jest obecnie Maria Inês Cordeiro.

Najciekawsze kolekcje

Stare Druki i Manuskrypty to kolekcja obejmująca najbardziej wartościowe aktywa dziedzictwa kulturowego w zbiorach biblioteki. Zbiór rękopisów to około 15 tys. kodeksów i 36 tys. rękopisów, z których najstarsze pochodzą z XII w.

Canonciero da Biblioteca Nacional (źródło zdjęcia tutaj)

Najważniejszymi pozycjami w kolekcji są m.in. Cancioneiro da Biblioteca Nacional – XVI-wieczna kopia najszerszego zbioru średniowiecznych galicyjsko-portugalskich tekstów; O Livro da Fábrica das Naus – XVI-wieczny traktat Fernando Oliveira; Crónica da tomada desta cidade de Lisboa aos Mouros e da fundação deste Mosteiro de São Vicente – XIV/XV-wieczne angielskie tłumaczenie tekstu łacińskiego.

W kolekcji Iluminowanych Kodeksów znajduje się obecnie 239 dokumentów z XII–XIX w., które pochodzą głównie ze zbiorów zlikwidowanych w 1834 r. zakonów. Znajduje się tu m.in. Hebrew Bible, iluminowana przez Josepha Asarfatiego pomiędzy 1299 a 1300 r.; Livro de Horas da Rainha D. Leonor, prawdopodobnie iluminowana przez Willema Vrelant ok. 1470 r.; Atlas Fernão Vaz Dourado, datowany na 1576 r., zawierający 17 iluminowanych map.

W kolekcji Cennych Ksiąg (30 tys.) znajdują się inkunabuły oraz książki drukowane od 1501 r.

Archiwum Historyczne to 466 kolekcji dokumentów z różnych źródeł, przede wszystkim archiwów osobistych i rodzinnych. Najstarsze dokumenty pochodzą z 11 w.

W Archiwum Współczesnej Kultury Portugalskiej znalazły się osobiste dokumenty, zapiski, rękopisy portugalskich pisarzy i innych postaci ze świata kultury z XI i XII w. Wymienić tu można takie nazwiska jak Fernando Pessoa, Eça de Queirós, Camilo Castelo Branco, Camilo Pessanha, Antero de Quental, Oliveira Martins, Jaime Cortesão, Raul Proença, Vitorino Nemésio, Vergílio Ferreira czy wreszcie José Saramago.

Ze wszystkich cennych zbiorów można korzystać w Czytelni Starych Druków i Manuskryptów, która znajduje się na trzecim piętrze. Potrzebna jest karta biblioteczna, a w przypadku szczególnie cennych egzemplarzy – dodatkowa konsultacja.

W Bibliotece Narodowej w Lizbonie warto też zwiedzać wystawy. Są tam trzy sale wystawowe, w których przygotowywane są ciekawe ekspozycje. Obecnie do 9 czerwca można oglądać wystawę poświęconą lizbońskiemu architektowi Porfírio Pardal Monteiro, który żył w latach 1897–1957, i który jest autorem projektu gmachu Biblioteki Narodowej, a także wielu innych (o czym wspomniałem wyżej). Druga wystawa prezentuje żydowskie księgi średniowieczne, będzie otwarta jeszcze dwa dni, do 15 maja. Z kolei do 20 czerwca można oglądać wystawę poświęconą magazynowi literackiemu „Orfeusz”, który ukazywał się w Portugalii od 1915 r.

Strona internetowa Biblioteki: www.bnportugal.pt

Adres: ul. Campo Grande 83, Lizbona

Gmach Biblioteki Narodowej od strony głównego wejścia

Główna czytelnia Biblioteki

Dekoracje głównego wejścia

Dekoracje głównego wejścia

Boczne, nieużywane wejście

W holu Biblioteki, na I piętrze

Biblioteka widziana od strony ulicy