Manoel de Oliveira - najstarszy na świecie aktywny zawodowo reżyser

Manoel de Oliveira (źródło zdjęcia tutaj)

Manoel de Oliveira jest znanym i uznanym portugalskim reżyserem, którego filmy są dostępne także u nas. Mogliśmy oglądać choćby Ruchome słowa (Um Filme Falado, 2006; z Catherine Deneuve, Stefanią Sandrelli i Johnem Malkovichem), Wracam do domu (Je rentre à la maison, 2001; również z Catherine Deneuve i Johnem Malkovichem), Zawsze piękna (Belle toujours, 2006) czy Dziwny przypadek Angeliki (O Estranho Caso de Angélica, 2010). Jest też reżyserem segmentu w powstałej w 2007 r. antologii filmowej Kocham kino (Chacun son cinéma ou Ce petit coup au coeur quand la lumière s'éteint et que le film commence), zrealizowanej dla uczczenia sześćdziesięciolecia festiwalu w Cannes.

Reżyser wczoraj obchodził... 106 urodziny! Jest najstarszym na świecie aktywnym zawodowo reżyserem, a we wrześniu miał premierę jego krótkometrażowy dramat historyczny O Velho do Restelo.

Urodził się w Porto 11 grudnia 1908 r., jako aktor debiutował w 1928 r., a jako reżyser w 1930 r. filmem dokumentalnym. Jego pierwszy film fabularny to Aniki-Bobó (poniżej) z 1942 r. kręcony w Villa Nove de Gaia, Porto i Lizbonie, opowiadający historie z życia dzieci w Porto.

Jako aktor Manoel de Oliveira wystąpił w filmie Lisbon Story. Oto fragment z jego udziałem: 

Miłośnicy miasta Porto powinni obejrzeć film reżysera o tym mieście z 1956 r.: 

Na youtube.com zamieszczono wiele filmów reżysera, także tych pełnometrażowych, większość z nich jest niestety w języku portugalskim lub francuskim, ale na pewno są tacy, którym to nie przeszkadza. Wśród wielu filmów polecam ciekawy krótkometrażowy dokument Famalicão z  1040 r. o miejscowości Vila Nova de Famalicão (link tutaj).

I na koniec debiut fabularny reżysera (całość tutaj):

"Ser Poeta" - Florbela Espanca na ulicach Lizbony

Spacerując ulicami Lizbony natknąłem się kiedyś na ciekawy mural - ten na zdjęciu powyżej. Jest to wiersz pt. Ser Poeta, co znaczy mniej więcej być poetą, a autorem jego jest Florbela Espanca, co widać na zdjęciu.
Florbela Espanca urodziła się 8 grudnia 1894 r. w Vila Viçosa, a zmarła 8 grudnia 1930 r. w Matosinhos.
Była prekursorką ruchu feministycznego w Portugalii o burzliwym życiu kształtowanym miłością, erotyką i kobiecymi pismami.

Studiowała literaturę, a następnie jako pierwsza kobieta zapisała się na studia prawnicze na uniwersytecie w Lizbonie. Jej życiowe dramaty przeplatały się z tworzoną i publikowaną przez nią poezją.

Najstarszy znany poemat Florbeli Espanca to A Vida e a Morte (Życie i śmierć) napisany w 1903 r.

W latach 1915–1917 zebrała, a następnie opublikowała wszystkie swoje dostyczczasowe wiersze w tomie O livro D’ele (Jego książka) dedykowanym bratu. Kolejny tom to Livro de Mágoas (Księga Bolesna) – opublikowany w roku, gdy poetka poroniła ciążę. Kolejne ważne dla niej wydarzenia to rozwód w 1921 r. i kolejny ślub rok potem. W tym okresie zaczęły się też pojawiać pierwsze objawy choroby psychicznej. Kolejny rok to następna książka – Livro de Soror Saudade (Książka siostry saudade) – ale także kolejne poronienie i rozwód. W 1925 roku poetka jeszcze raz wyszła za mąż. Wtedy też opublikowała kolejny tom As Máscaras do Destino (Maski przeznaczenia) inspirowany niespodziewaną śmiercią jej brata. Pięć lat później dwa razy próbowała popełnić samobójstwo, na krótko przed opublikowaniem ostatniej książki Charneca em Flor (Wrzosowisko w rozkwicie). Niedługo po tym zdiagnozowano u niej obrzęk płuc, który spowodował śmierć. Florbela Espanca zmarła w dniu swoich 36 urodzin, 84 lata temu.

Wiersz Ser poeta ukazał się w tomie Charneca em Flor, utwór ten jest powszechnie znany w Portugalii, bo oprócz murali jest też wykorzystywany także w muzyce. Poniżej Ser poeta w wykonaniu Luísa Represas, potem tekst wiersza i jego angielskie tłumaczenie.

Ser Poeta

Ser poeta é ser mais alto, é ser maior
Do que os homens! Morder como quem beija!
É ser mendigo e dar como quem seja
Rei do Reino de Aquém e de Além Dor!

É ter de mil desejos o esplendos
E não saber sequer que se deseja!
É ter cá dentro um astro que flameja,
É ter garras e asas de condor!

É ter fome, é ter sede de Infinito!
Por elmo, as manhãs de oiro e cetim…
É condensar o mundo num só grito!

E é amar-te, assim, perdidamente…
É seres alma e sangue e vida em mim
E dizê-lo cantando a toda a gente!


To be a poet

To be a poet is to be higher, to be greater
Than Men! To bite as if kissing!
To be a beggar and to give away as
The King of the Kingdom of Within and Beyond Pain!

It is having the splendour of a thousand wishes
And not even knowing what you wish for!
It is having inside a flaming star,
It is having claws and wings of a condor!

It is being hungry, being thirsty for Infinity!
For an elm, dawns of gold and satin…
It is condensing the world into a yawp only!

And it is loving you, hopelessly, like this…
It is you being soul, and blood, and life in me
And telling it, singing, to everybody!

Źródło tłumaczenia: tutaj

Eça de Queirós - pisarz, który ma kawiarnię w Leirii

Eça de Queirós ((José Maria de Eça de Queirós) to jeden z najbardziej znaczących pisarzy portugalskich. Urodził się 25 listopada 1854 r. w Póvoa de Varzim (miejscowość nad oceanem, dokąd z Porto można dojechać... metrem), a zmarł w Paryżu 16 sierpnia 1900 r. Uważa się go za jednego z najlepszych autorów portugalskiej powieści realistycznej XIX w. Studiował prawo na uniwersytecie w Coimbrze a następnie był wziętym prawnikiem i sędzią, m.in. Sądu Najwyższego.

Pierwsze prace publikował w czasie studiów w wydawanej w Coimbrze „Gazeta de Portugal” – zostały one potem pośmiertnie wydane w książce Prosas Bárbaras. Po ukończeniu studiów w 1866 r. zamieszkał w Lizbonie, gdzie zajmował się prawem, dziennikarstwem i sporadycznie pisarstwem. Współpracował z czasopismami, był też założycielem niektórych z nich, np. „Revista de Portugal”. Po odbytej w l. 1869–1870 podróży na Wschód został urzędnikiem państwowym obejmując kierownictwo w powiecie Leiria. Mieszkając tam napisał swą pierwszą powieść realistyczną O Crime do Padre Amaro (Zbrodnia ojca Amaro), która została opublikowana w 1875 r. Jego pobyt w Lerii nie był długi, bo już w 1873 r. objął posadę w portugalskim konsulacie w Hawanie, potem przebywał w Anglii i innych miejscach w Portugalii i na świecie. Oprócz pracy administracyjnej co jakiś czas publikował prozę, najczęściej w portugalskiej prasie. Jego ostatnia powieść to wibitna A Ilustre Casa de Ramires, która jest historią arystokraty mającego problemy z ustosunkowaniem się do swojego pochodzenia i przemian społecznych w XIX-wiecznej Portugalii, przeplatana wątkami historycznymi z czasów XII w.

Nie wiem czy krótki pobyt pisarza w Leirii, czy też podziw dla jego talentu pisarskiego – a może jeszcze coś innego sprawiły, że w mieście tym powstał bardzo przyjemny lokal z kawą, piwem i winem (plus oczywiście książki) dedykowany pisarzowi. Uprzejmi właściciele z uśmiechem parzą kawę, doradzają, które wino do czego najlepiej pasuje i zapraszają do stołu na przekąski. Bez problemu zgodzili się też na zdjęcia wnętrz, za co im serdecznie dziękuję (mimo iż raczej tego nie przeczytają). A Was drodzy Czytelnicy zachęcam do wizyty w tym lokalu podczas pobytu w Leirii :)
Strona lokalu na Facebooku: Espaço Eça